Суббота, 29 02 2020
Войти Регистрация

Login to your account

Username *
Password *
Remember Me

Create an account

Fields marked with an asterisk (*) are required.
Name *
Username *
Password *
Verify password *
Email *
Verify email *
Captcha *

Знаёмцеся: маладая туркменская проза. Максат Бяшымаў. Перакуленае неба

  • Понедельник, 31 июля 2017 18:19

Максат Бяшымаў – малады туркменскі празаік. Працуе ў часопісе “Дунья эдэбіяты” (“Сусветная літаратура”). Шмат робіць дзеля прапаганды беларускай літаратуры ў Туркменістане. Дарэчы, у апошнія гады ў часопісе “Дунья эдэбіяты”, які набывае ўсё большую папулярнасць сярод чытачоў Туркменістана, надрукаваны творы беларускіх пісьменнікаў Якуба Коласа, Янкі Купалы, Максіма Танка, Уладзіміра Караткевіча, Алега Ждана, Міколы Мятліцкага, Алеся Бадака ў перакладах на туркменскую мову.

А Максат Бяшымаў у сваю чаргу падказвае беларускім перакладчыкам, каго з сучасных туркменскіх літаратараў перакласці найперш, спрыяе падрыхтоўцы падрадкоўнікам з туркменскай мовы. Адным словам, варушыць цяпельца беларуска-туркменскай дружбы. Гэта па сённяшнім часе дарагога каштуе. Будзем спадзявацца, што многія парады Максата Бяшымава будуць беларускімі калегамі рэалізаваны. А зараз пазнаёмцеся, калі ласка, з апавяданнем самога Максата – “Перакуленае неба” у перакладзе на беларускую мову.

Алесь Карлюкевіч

 

Максат Бяшымаў

Перакуленае неба

Апавяданне

Я хачу, каб было неба, белае-белае ад запаланіўшых яго пышных аблокаў. І каб праз іх прарэхі прабіваліся залацістыя праменні. Хачу, каб гэтыя стрэлы святла рухаліся ў розныя бакі, вымалёўваючы на зямлі мудрагелістыя ўзоры. І няхай дзіця ярка-зялёнай акварэллю намалюе лугі і пагоркі, напалову круглыя, якія ўзвышаюцца адзін над другім. Можа быць, ён намалюе там і мяне з табою, і сябе паміж намі, калі ён моцна трымае нас за рукі. І не істотна, што фігуры не будуць прапарцыянальнымі, і што галовы нашы будуць круглымі, як мячыкі, няхай у мяне застанецца ўсяго толькі дзве-тры валасіны, прамыя, як антэна, а ў цябе кучары якога-небудзь незразумелага колеру. І няхай ногі нашы будуць настолькі тонкімі, наколькі ачэрчаны грыфель алоўка. Я буду з зачараваннем любавацца гэтай карцінкай і нікому яе не аддам.

Ужо апусцілася ноч, калі ты нарэшце прыйшла. Я сядзеў у сваім недабудаваным доме. Я так ніколі яго і не дабудую. На табе была цёмна-сіняя сукенка, а я сядзеў на драўлянай табурэтцы голы па пояс, у брудных шэрых штанах. Не заўважыў твайго прыходу. Мой амярцвелы позірк быў прыкуты да стосаў цэглы. Ты ўвайшла без груку – не было дзвярэй. У руках несла полымя, пад якім марудна таяла свечка. Дзіўна, чаму не ліхтар? Але ўсё ж, ты з’явілася, і ў пакоі стала святлей, хаця я гэтага не заўважыў. Найперш ты ўбачыла вядро з зацвярдзелым цэментам, затым вялікую чорную дзірку на столі. Над ёю валадарыла пустэльная бясконцая цемра. Яна не зацікавіла цябе, таму што вочы твае спыніліся на аголенай мужчынскай спіне, месцамі вычарчанай старымі шнарамі.

Ты падыйшла, прысела на кукішкі і паставіла перада мною пластмасавую каробачку з ядою. Я пазнаў знаёмыя, карыя вочы, у якіх зіхацелі лінзы.

  • Паедзем дахаты, – сказала ты.

Я паспрабаваў адказаць, што тут мой дом, але не адважыўся, таму моўчкі працягваў углядацца ў недры тваіх вачэй. Яны так зіхацелі, быццам перапоўніліся вільгаццю.Я глядзеў і думаў, наколькі ж усё банальна і недарэчна.

Памятаю, як мы пазнаёміліся. Там, у доўгім і тусклым калідоры, дзе не было ніводнай душы, і ўсе дзверы былі зачынены. Я шукаў працу, а ты падыходзіла да свайго кабінета. Тады на табе была такая самая цёмна-сіняя сукенка са шлейфам. Ты старэй мяне па ўзросту, але тады я адчуваў сябе лядачым і спарахнелым старым. Ды і апранаўся я неахайна. Што ж захапіла такую элегантную прыгажуню? Непасціжна.

У наступную сустрэчу мы разгаварыліся, а праз некаторы час пачалі гаварыць без супынку, пакуль не навучыліся разумець адзін аднаго без слоў. Тады мы ажаніліся. Гэта было праз тры месяцы пасля нашай першай сустрэчы. Настолькі мы былі ўпэўненыя і рашучыя.

Пасля гэтага я памаладзеў душою. І ты маладзела ад шчасця. Усё было цудоўна. Але мы забыліся ўлічыць, што нават калі жыццё працякае па нязменнаму руслу, сама гэтая аднастайнасць становіцца праблемай.

Нам пашчасціла. Я ўладкаваўся на высокааплочваемую працу і хутка прасоўваўся па кар’ернай лесвіцы. Ты была рэдактарам у выдавецтве. Мы жылі ў палоне вар’яцкім, нястрымным запале, і амаль кожную ноч аддаваліся шалёнай, жывёльнай цязе. Мы адначасова бралі адпачынак і выпраўляліся адпачываць у далёкія краіны, ляжалі на пляжы ў Дубаі, гулялі па вузенькіх вулачках Стамбула, моршчылі нос пры выглядзе дзіўных кітайскіх страў. Усё складвалася як нельга лепей.

Так прайшлі першыя гады сумеснага жыцця – весела і захапляльна. Але нас усё яшчэ было двое.

Ты пайшла да дактароў. Я хадзіў па клініках. Мы лячыіся, прымалі парашкі, глыталі рознакаляровыя пілюлі, здавалі аналізы. Гэтулькі дактароў бачылі нашы інтымныя месцы. Цэлы год мы як быццам лячыліся ад розных хвароб. Часам цябе ванітавала, і месяц праходзіў у прыемным чаканні.

Але мы ўсё яшчэ заставаліся ўдвух. Дактары на самай справе не выяўлялі ніякіх хвароб.

Падпарадкоўваючыся бацькам, мы схадзілі да розных знахарак і тэбібаў, хаця і не верылі ім, і дарэмна гублялі час. Здавалася б, нейкі цяжкі праклён скоўвае нашы надзеі.

Памятаю, як ты ўсміхалася ў дзіцячай краме, гледзячы на маленечкія смешныя пінеткі. Памятаю, як плакала ад нястрыманай зайдрасці, калі даведвалася, што у нейкіх гулён нараджалася дзіця, якога тыя пазней кідалі на волю лёсу.

Ты накупіла ўсялякай дзіцячай вопраткі, запоўніла ёю велізарны чамадан. Кожны раз, дадаючы туды новую рэч, ты даставала купленае раней і пачынала марудна складваць назад, хвілінамі разглядаючы кожную рэч, ад шапачак да шкарпэтак. У такія імгненні ты сама здавалася мне дзіцем.

 

Ты плакала начамі, шчыльна туліўшыся да мяне, і я суцяшаў і цалаваў цябе ў горкія шчокі. Зрэдзьчасу я і сам даваў волю пачуццям, зачыняючыся ў ванным пакоі, але ты ніколі аб гэтым не ведала.

Надыйшоў чацвёрты год, пяты… Ты перастала плакаць. Мы апусцелі і высахлі, як такыр. Надзея пагасла. Усынаўляць ці ўдачараць не хацелася. Марылі, каб нашы дзеці былі падобныя да нас. Каб у іх спалучыліся мой характар з тваёй знешнасцю.

Час загаіў памяць, быццам прытаптаную сцежку. Мы пачалі нават забывацца, у чым наша праблема, чаго нам не хапае. Жылі, быццам на аўтапілоце. Перасталі падарожнічаць, забаўляцца, смяяцца. Мы прачыналіся зусім рана, снедалі і сыходзілі на працу, а вечарам гэтак сама механічна вячэралі, стрымана, нешмтслоўна абмяркоўвалі навіны і клаліся спаць, пакідаючы ў ложку паміж намі пустую прастору.

Далей у цябе пачаліся істэрыкі. Ды і я, запальчывы, не стрымліваў языка. Любая дробязь прадвяшчала велізарную катастрофу ў нашых адносінах. Кожны вечар сцены дома трэскаліся ад нашай бессэнсоўнай ярасці. Часам справа даходзіла да бойкі. Ты біла мяне як вар’ятка, і я пачынаў верыць, што зрабіўся табе ненавісны і адразу сыходзіў падыхаць свежым апветрам. Пасля гэтага ты рыдала, абвінавачваючы мяне ў тым, што кідаю цябе. Часам я губляў разважлівасць і шчокі твае чырванелі ад аплявухі, але ўжо праз імгненне, калі па ружовых шчоках сцякала вільгаць, я вымольваў у цябе прабачэння, называючы сябе дурнем.

Урэшце мы дайшлі да таго, што нам патрэбна было адпачываць адзін ад аднаго, мяняць абставіны. Ты сыходзіла да маці і заставалася там на выходныя. А я купіў месца на лецішча і пачаў уласнаручна будаваць там дом у вольны час. Кожную суботу, уцякаючы ад адзіноты, я ішоў туды і нетаропка працягваў складваць цагліны адну на другую. У мяне не было пэўнага плана пабудовы хаціны. Я бессэнсоўна парцягваў яе будаваць, здымаючы кашулю і надзяваючы навушнікі.

Аднойчы ты не вярнулася ў нядзелю. Я пазваніў даведацца, ці ўсё ў парадку. Ты адказвала суха, усё, маўляў, длобра, толькі вырашыла застацца ў маці яшчэ на некалькі дзён. Але ўсё ж, я быў упэўнены, – гэта з-за нашай апошняй сваркі. Тады ты ізноў наікнулася на мяне з кулакамі, а я, зусім ашалеўшы ад гневу, парваў на табе сукенку і авалодаў табою прама на халоднай кухоннай падлозе.

Ты супраціўлялася і, моцна жмурачыся, плакала, але я не спыняўся, пакуль не кончыў, а здарылася гэта вельмі хутка. Нават сорамна прызнавацца, наколькі хутка. Блізкасці ў нас доўга не было, а я табе ніводнага разу не здраджваў, і палавое жыццё ў мяне было спынена.

Пасля таго, што здарылася, ты так і засталася нерухома ляжаць на падлозе, а я пайшоў і зачыніўся ў гасцінай.

У наступны панядзелак я застаўся дома. Сядзеў, тупа гледзячы ў столь, не збіраючыся на працу. Ты прыйшла ўвечары і не прамовіла ніводнага слова. Пасля таго дня я ўзяў адпачынак на цэлы месяц, але не паведаміў табе аб гэтым. Я пачаў ездзіць на дачу. Таго, што пральная машына вельмі хутка напаўнялася штанамі з плямамі ад засохлага цэменту, ты не заўважала, магчыма, табе было абыякава. Месяц адпачынку закончыўся, але я ўсё адно не выходзіў на працу і працягваў будаваць той дом. Тым не меней, як бы не стараўся, мне здавалася, што наадварот, ён становіцца ўсё меншым і меншым, цяснейшым і цяснейшым.

Пасля некалькіх дзён адсутнасці без важкіх прычын, мяне зволілі з працы. Болей я туды не наведваўся, ды і людзей пачаў пазбягаць. З імі мяне звязвала толькі ты, але і ты цяпер аддалілася ад мяне. Мы пачалі спаць у розных пакоях. Я размясціўся на дыване ў гасцінай, і імгненна засынаў, а тэлевізар да самай раніцы працягваў шапацець.

Аднойчы, нанёсшы на сцяну тынкоўку, я і не заўважыў, што сонца ўжо схавалася за даляглядам. Тады да мяне прыйшла дзіўная думка пераначаваць тут, у доме, адкрытым з усіх бакоў для халоднага скразняку. Я з такой лёгкасцю прыняў гэта рашэнне, што нават і сам здзівіўся свайму імгненнаму капрызу. Але спаць мне ў тую ноч не ўдавалася. І я працягваў будаваць у цемры.

Я не вярнуўся дахаты ні на наступны дзень, ні яшчэ праз дзень. Але і ты не прыязджала за мною. Нават не званіла. Грошы, якія я захапіў з сабою, закончыліся. Яды таксама не заставалася. І ўсё ж я не адчуваў голаду. Часам краў з суседняга сада яблык. Хаця і ён не абуджаў ўва мне апетыт. Скура мая абгарэла і высахла пад палаючым сонечным святлом. Цела загартавалася. Я быў падобны на дзікуна, які не мае ні ўзросту, ні розуму, ні мэты.

Так прайшоў тыдзень. Да падобнага жыцця я пачаў прызвычайвацца, другога ў мяне як быццам і не было. А дом марудна працягваў ўздымацца, быццам Вавілонская вежа. Часам я думаў пра цябе. Можа быць, мне нават хацелася, каб ты прыйшла. Напэўна, я цябе раўнаваў. Думаў пра тое, што аддалася другому. І нават радасная ад майго знікнення. І ўрэшце я прыходзіў да высновы, што, мусіць, так яно і лепей. Магчыма, мяне наведвалі падобныя думкі, але я пра гэта табе ніколі не раскажу.

Ты прыехала да мяне на дзявятую ноч. Прысела каля мяне і глядзела зусім як тады, чатыры гады назад. І што я мог цяпер сказаць? Добры дзень? Добрай ночы? Прабач? Я сумаваў?

Мне заставался толькі моўчкі глядзець у твае вочы. Ты адкрыла накрыўку кантэйнера. Свяча асвяціла падсмажаныя курыныя ножкі і бульбу. Спакушальна запахла падліўкай.

- Гэта яшчэ не ўсё… – ты стомлена ўсміхнулася і выцягнула з кішэні складзеную ў чатыры столкі паперу.

Мяне раптам ахапілі дрыжыкі. Як быццам я толькі зараз упершыню адчуў холад гэтай начы. Дрыготкай рукою я ўзяў паперу і стаў чытаць, наблізіўшы яе да святла свечкі. Там, сухою ўрачэбнай мовай, без адзінага слова апісваўся памер плода, яго стан.

Я падняў галаву, паглядзеў на цябе і адчуў, як цяжкі камяк душыць мне горла. Хацелася прыціснуць цябе да сябе. Твой твар расплыўся перад вачыма, і я зразумеў, што ўраніў дзве вялікія кроплі слёз на паперу. Я паспрабаваў ўстаць, але ты рухам рукі спыніла мяне.

- Стой. Ёсць яшчэ нешта.

Здаецца, я прамармытаў нейкую несуразіцу, калі ты дастала і ўручыла мне яшчэ адну паперу. З той самай радаснай усмешкай я прачытаў тваю заяву на развод. Я не адразу зразумеў сэнс прачытанага, таму лёгкая няўклюдная ўсмешка яшчэ доўга не сыходзіла з майго твару, нават калі ты папрасіла ўважліва прачытаць першую паперу, паказаўшы на той слупок, дзе чорным па беламу было напісана, што тэрмін цяжрнасці – пятнаццаць тыдняў, гэта значыць болей трох з паловай месяцаў.

 – Спадзяюся, ты сам усё зразумееш і не станеш мяне ні аб чым распытваць і ні ў чым папракаць, хаця гэта і подла ў адносінах да цябе. Наш раман доўжыцца ўжо крыху меней года, і … я зразумела, што кахаю яго… А ў нас з табою няма будучыні…

Не ведаю, што я тады адказаў. Можа, і зусім нічога не гаварыў. Але ясна помню, як уявіў тады тую яркую, прыгожую карціну акварэллю, намаляваную няспраўнымі пальцамі дзіцяці. Там нас было трое. Ты, я і гэты маленькі, шчаслівы хлопчык. У малюнку ёсць і беласнежнае неба, вытканае чыстымі аблокамі, і зялёны луг, і дрэвы. Але я хачу цябе аб нечым папрасіць. Няхай ён побач з намі намалюе дом з процьмай вокнаў і высокім гарышчам. Вялікі, прыгожы дом, у якім кожнаму захочацца жыць.

З туркменскай. Пераклаў Алесь Карлюкевіч

Прочитано 5463 раз