Воскресенье, 24 06 2018
Войти Регистрация

Login to your account

Username *
Password *
Remember Me

Create an account

Fields marked with an asterisk (*) are required.
Name *
Username *
Password *
Verify password *
Email *
Verify email *
Captcha *

Эрдни Эльдышев знакомит калмыков с белорусской поэзией

Представляя переводы Эрдни Эльдышева из белорусской поэзии, мы надеемся, что у «Созвучия» появятся читатели и из Элисты, из калмыцких городов и весей. Благодаря инициативам Риммы Ханиновой, «Созвучие» обращает самое трепетное внимание на калмыцкую литературу. Не случайной в нашем проекте является и страница, посвященная Михаилу Хонинову. Калмык, партизанивший в Беларуси, навсегда полюбил наш край, нашу республику, наши города и деревни, наших людей.

Теперь вот и Римма Ханинова, его дочь, гостила в Беларуси, участвовала в международном симпозиуме литераторов Минске «Писатель и время». Теперь и Эрдни Эльдышев, замечательный калмыцкий поэт, соприкоснулся с Беларусью, белорусской литературой, страстно, увлечено пропагандирует в Калмыкии белорусскую поэзию. Мы признательны, что мастер такого высокого уровня перевел на калмыцкий язык стихотворения Янки Купалы, Максима Богдановича, Михася Позднякова, Татьяны Сивец.

Несколько слов об Эрдни Эльдышеве. Родился поэт в посёлке Яшкуль Яшкульского района Калмыцкой АССР в 1959 году. Народный поэт Калмыкии. Председатель Союза писателей Республики Калмыкия. Первый стихотворения Эрдни опубликовал в 1979 году в газете «Хальмг унн» («Калмыцкая правда») и альманахе «Теегин герл» («Свет в степи»). В 1986 году вышла первая поэтическая книга Э. Эльдышева – «Нарта гер» («Солнечный дом»). Эрдни Эльдышев много переводит на калмыцкий язык – произведения А. С. Пушкина, М. Ю. Лермонтова, Ф. Тютчева, В.В. Маяковского, А. Ахматовой, А. Твардовского, Н. Рубцова и других русских поэтов. Очень внимателен народный поэт Калмыкии к творчеству лучших представителей национальных литератур России – перевел на калмыцкий произведения Р. Гамзатова, К. Кулиева, М. Карима, поэтов Бурятии, поэтов народов Северного Кавказа.  Надеемся мы и на долгую дружбу Эрдни Эльдышева с белорусской поэзией, белорусской литературой.

Алесь Карлюкевич

 

Белоруссин шүлгләнәс

Янка Купала (1882-1942),

Белоруссин олн-әмтнә шүлгч

Кен тенд йовна?

– Не, кен тенд йовхмб,

Күчтə ик олна ханьд,

Кен тегəд йовдг болхви?

– Белорусмуд йовна.

– Не, ярһа яста ээм деерəн,

Цуста һарта, көлдəн буршмгта эдн

Юуһан авч йовдг болхви?

– Ө-һундлан авч йовна.

– Не, эн ө-һундлан

Альдаран авч йовдг болхви?

Альд үзүлхəр йовхмб?

– Нарт-делкəд эңднь медүлхəр.

– Не, ө-һундлта олн сай эднд

Кен заасн, кен дасхсн болх?

Кен нөөрəснь серүлсн болх?

– Зовлң, энрлт.

– Не, наснаннь туршарт һəəлгдсн

Сохр, дүлə, муульта эднд

Юн тегəд кергтə болсмб?

– Күн болҗ тоолгдх күсл.

Максим Богданович (1891-1917)

Мини дуд

1
Зовлң секлим архлҗ гихлә,

Заядар өңгрсн цаган хармлнав, –

Гейүртә дууһан арһул дуулнав.

Генәр-зовлңган түүнд медүлнәв.

Дүүвр насан барсна тускар,

Дуран алдад угаһин тускар,

Дүмбр җирһләс хаһцсна тускар

Дун бийдм келҗ өгнә.

2

Төрскн һазран санад оркхла,

Түңшсн яду бәәдлнь сангдна,

Шавта зүркм догдлна, – дәкнәс

Шарклсн седклән сергәхәр дуулнав.

Халта дун делгрҗ ниснә,

Харчудын муульта хөв харана:

Харгддго цевәр эдн архлата,

Хәәртә һазртан зовлң эдлцхәнә.

***

Төвшүн көк сөөһәр би

Танла һаза харһхар седләв.

Тер саамд келх биләв:

“Монтхр эн одд үзҗәнт,

Мөңк Геркулесин чилгр одд?

Нарн тиигәрән нисҗ йовна,

Нарна ардас һазр дахлдна.

Һазрин бидн тегәд кемб?

Һанцхн зуульчлачнр, – теңгрин аһуд

Һатлдг хань бидн болх.

Ниицсн бидн одд тал

Нисҗ йовхла, һазр деер

Цүүгән, керлдән, зовлң, өвдкүр

Цуг маднд кергтә болхий?”

***

Би – гемтәв, җивр уга шүлгчв.

Би негхл дәкҗ зовлңган мартлав, –

Байрлхларн, тана мендитн авч байрллав.

Би – гемтәв, җивр уга шүлгчв.

Тәрнддг шүлгләнә булгм ширгсн болвза, –

Тиигхлә, гемтә, җивр уга шүлгч

Дав зуур яһҗ зовлңгасн мөлтрсим

Дун танд давтҗ медүлх болтха.

***

Һурвн тул заһсна нурһн деер

Һазр эс бәәдгинь байнас медүв.

Мөн бәәҗ, байнд туурмҗ,

Мадна нурһн деер һазр торч бәәнә.

Сө

Теңгрт, һазрт болн зүркнд

Тагчг билә... Эргнд харңһу сө.

Одд ярлзҗ герлтнә, генткн сө

Оһтрһуг, ө-шуһу модыг

Цаһан мөңгн герләр герлткв.

Цуһар гилтә нөөрснә, зуг

Цаһан хусм модд хоорндан шимлднә,

Модд шуугна, һазриг үмсҗ,

Тәрәнә буудяс өкәлдҗ нәәхлнә.

... Теңгрт, һазрт болн зүркнд тагчг.

Хавр аашна

Киитн. Теегт салькн хурлзна.

Аңг мет эн яңшна.

Цас шивҗ седкл зована.

Атхр му бәәдл тогтна.

Сән биш...болв зүркн догдлна:

Саначрхҗ бичә зов, хавр ирх!

Хәәкрх эн: “Һазр, серич, нөөрәсн сергич!”

Нарн һарх, ноһан көкрх.

Хаврин дун, салькн метәр,

Хальдсн һундлыг көөҗ сергәх.

Михаил Поздняков (1951)

***

Эцкин бор хуучн гер

Эңгин бәәдләрн өмнм зогсна…

Күн бийим тосҗ һаршго,

Кениһән тегәд би дуудҗахмб?..

Тодлврмуд баглрҗ ухандм эрлзнә,

Теркә седклм үүмҗ зовна.

Эңкр хорадан орҗ ирнәв,

Эврә бийләһән энд харһнав.

Бидн хойурн – зургас хәләҗәх

Баахн көвүн болн бив.

Таньхд күчр болвчн, көвүн

Таньҗана – бийдм эврә бийән.

Бийим тер шилтҗ хәләнә,

Би чигн тагчгар шинҗлнәв.

Холҗад өңгрсн цагин аһуд

Хәрг көвүнлә седкләрн таарнав.

Зүркни залян кевтнь эс хадһлсндан

Зууньрҗ дотран һундл төрнәв.

Үр мини, адрута хаалһар

Уралан зөрҗ гүҗрхичн дурднав.

Төрскн селәндән

Энд зуг эмгд бәәнә –

Эднәс бәәрн әмтн тогтна.

Удл уга эдн кевтән

Үкәрин толһад орхнь лавта.

Эңкр, төрсн мини һазрм,

Эн маштг бор герм,

Өргн царң, үкәрин толһа –

Өнр-өсклң һарлцсн һазрм!

Төрскн һазрм седклинм бахмҗ!

Терүнә хамтхасн, урһмл болһнь,

Мел ода хусм дорнь

Мөңк нөөртән орсн болхнь.

Якуб Коласин ухалвр

Тадн цуһар оньһҗ медтн:

Талвң деер тагчгар суувчн,

Таңх чолун зүрктә бишв,

Тадндан бийтн – әмдв, ухам

Таднла негн, би ширтҗ

Тана керг-үүлдвритн харнав.

Тадниг, белорусмуд, хәләхдм таалта, –

Тадн мана һазрин тулг.

Таднла хамдан эндр бахтнав:

Тадн цецгәрлтин хаалһар йовнат.

Һазран бәрәнд өгсн угат,

Һаран алтар будсн угат...

Урһсн хаврин өрүни толян

Урмдта тадна хаалһитн герлткнә.

Байрлнав би: үгм җиңннә.

Болв, зәрмдән, әәсн күрнә –

Кенә-янаднь ээҗин келн

Келкәрсн болҗ нанд медгднә.

Балһсна туст санаһарн зовнав,

Батта экәсн холҗснднь һунднав.

Эврә угта тохман мартхла,

Эн насндан зовлң эдлх.

Төрскнәннь сә хәәдг улст

Торвр-боомтг учрадг “үүлдәчнр”

Эврә келн-улст харшлна,

Эднә үүлдврәс зүркн ишкрнә.

Цүүгән-керүл хамг әрлтхә!

Цуһар бидн негдҗ үүлдхмн.

Өргн цаһан герлтә хаалһар

Өлзә дурдҗ хамдан йовхмн!

Күңкл җирһлин айст авлгдҗ

Күмни зергләнд багтҗ дуулнав.

Эңкр Төрскм, чамдан нерәдҗ

Эврә дууһан бахтҗ өргнәв.

Чонҗ

Энүг адрҗ күүлсн билә.

Эрчмтә цалм кирсинь орала.

Седклим бидн кирәр лашҗ,

Сәәхн бәәдлиг уга кеҗ.

Күчтә трактормудын күрҗңнсн дун

Күүнә сүмсинь авч соңсгдла.

Күүләд хамхлсн эдн тиигхд

Килнц һарһсан оньһсн уга.

Атыһәд һурнисн би, көвүн,

Аюлта гүрм учрснд зовлав.

“Эдниг Бурхн засх...”– гиҗ

Ээҗ хараҗ шимлдсинь соңслав.

Учрнь юундв, медхшв, болв,

Чонҗ хамхлсн әркнч залус

Үкхәсн урд – цуһар гилтә,

Чимк әмән барҗ әрлцхәв.

Эңкр чонҗиг одахн босхв,

Эргндк һазрт әмн орв.

Ээҗин бичкн үкәр деер

Эгл кирс хаврар герлтв.

Дөрвн мөртә шүлгүд

1

Айта ноһанас үлгүр автн:

Асфальт цумлҗ нар үзнә.

Бөк толһаһан эн кецәшго,

Бөкдг болвчн, нариг урвшго.

2

Батта ут насарн биш,

Байн зөөрәрн чигн биш,

Нарн болсн дурна күчәр

Насн-җирһлән бүрткҗ шалһтн.

3

Медәрх дутман төвкнҗ йовад,

Мел яһҗ көөрдг болвчн,

Седкләрн меднәч: дурн бәәхлә,

Серглң әмд зальта йовнач.

4

Олзан алдшгон төлә зәрмдән

Орлцх бәрлдәнәс хооран цухрнавидн.

Бидн тегәд кезә цагт

Бахта җирһл эдлх саната?

5

Эн асхн үгм чилҗ,

Эндр халвһс чигн тагчг.

Долвксн одд, зул мет,

Дурна буйинь кеҗәхшң, асна.

6

Ни уга маднд зовлңгта,

Нисдг цаг, мадниг хәәрлич!

Әмтн олн болв чигн,

Әрүн седклтәнь ховр болна.

7

Тадн уңгм болн улм,

Тадниг бәәһәд хөвтәв би:

Төрскн, Сулдхвр, Келн,

Таңһрг, Билг, Нерн.

8

Һолта зүркн седхлә,

Һарһсн эндүһән чиклхич.

Зуг харалта йовдлд

Зүгәр өршәлт уга.

9

Седкл – өуста шав,

Сеҗхлә – әмнь һарх.

Һав угаһар бәәхәр зүткләв,

Һульҗң насташң илвд иткләв.

10

Әрүн күслд иткәд

Әмнч худлла харһнач.

Зүркәрн итксн күүнәс

Зовлң үзҗ түрнәч.

Татьяна Сивец (1982)

***

Эн һолын күүкн –нойхн

Эмнг заһсар нудрмд һульдрна,

Хөкрлҗ инәдтәһәр һотьхлзна, нам

Хурһдан атхх дурн күрнә...

Эн түүнә нәрхн баһлцгин

Эгзңнсн әәһинь соңссн болна.

Эн бийнь терүнәс ах,

Эндү эс һарһҗ чадх,

Зуг тер күүкн мишәхлә,

Зууньрҗ һараснь серә-ухр алдрна...

Әәдг юмн уга гиҗ

Әврлҗ эн сандг билә.

Богд йосна үнинь медҗ,

Берк цагин җисәнәс нань

Бийднь харшлдгнь угад итклә...

Болв хаҗуднь бәәсн күүкн

Бийинь этүдәр хәләхлә,

Күнд әәлһн ээмднь бууна...

Дардг күчр әәлһнәс

Дәәвләд уншгон төләд,

Өвдгләд суух дурнь күрнә.

Онцрҗ күүкнәс хол сууна...

Күүкнд һарнь күршгоһар,

Күрхлә, зуг нүдәрн күрмәр,

Эн тиим хол сууна.

Эн күүкн бийднь

Зүүднднь орв гиҗ

Зүткҗ бийән әәтрүлнә.

Болв серҗ чадхш...нам

Терүнәс давхла, эн

Төрүц сершгоһан зальврна.

***

Нам цугтаднь бәәтхә – тиимий?

Нанд –– эннь чигн болх,

Онц цокгдсн ормд

(Оньдинд әнь әдл биш!)

Көндә уга болна –

Көндәг керчәд авчкла!

Кеңкәсн чи ода ухал,

Кембч, кен болхар зүткнәч...

Келхд, үлгүрнь, зәрмнь,

“Э” “уга” гисн хоорнд

Эркн меҗә бәәдгинь медхш –

Эн һаран өгхш...

Зәрмнь теңгрин бәәдләс,

Эскҗ йорллһнас биш, унна...

Бидн түүрмд –

Бүтү түүрмәс

Һарч чадхшвидн.

Бийчнь, чидл тату болвчн,

(Һаран, сурмсган чигн,)

Бичә буулһ...

Болв өдртән

Арвн һурв дәкҗ неричнь

Эс амлсн болхлам,

Эн өдриг бийдм

Бичә ораҗ өгтн, бәг!

Би терүгитн авхшив!

Әәмшгтә туульс

Холҗсн цуг тоот мөрә үлдәдгнь үнн болхла,

Хәлә: энчн бидн – 2008 -ч җилд (эс гиҗ хөөннь?).

Энчн бийим чи хәләҗәнәч, саак тер цасн орҗана...

Энүг мартсн болхмч, зуг бидн цаснла мартсн угавидн.

Кемр үнн болхла, эн уульнцд – әмн уга модд.

Күрдг зуныг, намриг чигн күләхмн биш гиҗ түүнд яһҗ цәәлһхмб?

Тольрдг Пасх чигн учрх санан уга билә, тиим болла,

Тедниг төрүц уга болтл, дәкнәс үүдх арһ угаһар...

Эдн хойрулн тольд эс харгддгинь үзҗәнч?

Эднә нүдинь төвлҗ эс хәләхлә, ээвр эс сурхла,

Ээлхн, амр болх...Эдниг цугинь харңһу эзлх...

Эн туулиг күүкндән келҗ өгнч, аль терчн одачн бичкний?

***

Why, my, son, мана седклимидн җөөлрҗәх бәәдлтәй?

Мадна цогцас нег күн, өдмгин һолас мет,

Манахна биш, көсрә юмиг, элдҗәнә...

Мел төрүц харһад уга юмиг...

Урл хагсу , тагчг бәәхд дурн уга...

Болв... Меднч, көвүн, экән эс соңсхд деер болна,

Дуусад уга дегтрән үлдәхд деер, үүдән хаалго,

Гиичлүрин тойгуд нәәмәдлхд деер, тенд, намрар

Һучн тавн болдг уулмудта һазрт

Сөөни өрәл күртл ядхдан частан унтхдан дасх,

Түүнә эн үгмүдинь эс тодлх,

Телефона тойгинь бас мартх....

Дәәч наад наадшговидн. Бидн...

Дегд әмд үндстә, ташр омгта...

Кишгтә болхин төләд, юн чигн – төрүц! –юн чигн

Керго.

Прочитано 600 раз
Авторизуйтесь, чтобы получить возможность оставлять комментарии