Вторник, 07 12 2021
Войти Регистрация

Login to your account

Username *
Password *
Remember Me

Create an account

Fields marked with an asterisk (*) are required.
Name *
Username *
Password *
Verify password *
Email *
Verify email *
Captcha *

Дукора: крыніца для гістарычнага партрэта

  • Воскресенье, 10 января 2021 01:13
  • Автор  Сугучча

Унікальная, у многім нечаканая для беларускай гісторыі і краязнаўства кніга, якую смела можна аднесці да праваслаўнага краязнаўства, засталася амаль незаўважанай. Вось назва гэтага выдання – «Летапіс Дукорскай Петра-Паўлаўскай царквы (1867 – 1917)», якое пабачыла свет у Выдавецукім доме «Звязда».

Перадгісторыя з’яўлення на свет такога выдання наступная. 6 мая 1867 года быў прыняты Указ Мінскай духоўнай кансісторыі аб увядзенні царкоўных летапісаў. Прадпісвалася задача весці летапісы ва ўсіх прыходах. Пастановы аб вядзенні летапісання друкаваліся ў «Епархіяльных ведамасцях». Адпаведныя пісьмовыя распараджэнні даводзіліся да настаяцеля кожнага прыхода. Былі распрацаваны і правілы вядзення летапісаў. Тэксты павінны былі складацца па адзіным узоры. Але па зразумелых прычынах летапісанне адлюстроўвала і асаблівасці мясцовасці, што было звязана з рэгулярнасцю, аб’ёмам і характарам фіксацыі падзей. Вось бы зараз праваслаўнай царкве ўзяць на ўзбраенне гэты клопат!..

У царкоўна-прыходскім летапісе паўставаў партрэт духоўнага і побытавага жыцця жыхароў лакальнай тэрыторыі. Дэталізацыя, драбнічкі сацыяльна-эканамічнай, палітычнай інфармацыі часта падаюцца не меней цікавымі адбіткамі эпохі, чым выкладзены прафесійнымі гісторыкамі зрэз вялікіх падзей.

Летапіс царквы вёскі Дукора Пухавіцкага раёна выявіў у Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва гісторык і архівіст Уладзімір Кулажанка. Вось што ён, у прыватнасці, у прадмове да кнігі і расказвае: «... у асабістым фондзе літаратурнага крытыка Л. А. Бэндэ быў выяўлены аб’ёмны і надзвычай змястоўны летапіс Петра-Паўлаўскай царквы вёскі Дукора Пухавіцкага раёна. Даволі цяжка сёння вызначыць, як гэты дакумент трапіў да такой неадназначнай для гісторыі беларускай літаратуры асобы.

У сваіх нататках аб выніках праверкі сельскіх саветаў Бэндэ зрабіў запісы аб камандзіроўцы ў Дукору ў жніўні 1930 г. Магчыма, тады да яго і трапіў гэты летапіс. Можна меркаваць, што Л. А. Бэндэ, які ўсё сваё жыццё карпатліва збіраў разнастайныя дакументы, змог даць ацэнку каштоўнасці дадзенага летапісу і захаваў яго.

Сапраўды, летапіс Дукорскай Петра-Паўлаўскай царквы з’яўляецца адным з самых аб’ёмных і змястоўных. У адпаведнасці з патрабаваннямі па складанні летапісаў за першы год летапісання, святар Іаан Фалевіч на аснове матэрыялаў царкоўна-прыходскага архіва, вусных паданняў і легендаў зрабіў даволі грунтоўнае апісанне гісторыі прыхода...»

Унікліва чытаючы старонкі летапісання, аб’ёмна, рэльефна ўяўляеш той далёкі час, дакументальных крыніц пра які захавана не так ужо і шмат. Давайце зазірнём, напрыклад, у 1912 год. Дарэчы, кніга выдадзена на рускай мове, на якой і вяліся запісы ў летапісу. «... В приходской Петро-Павловской храм в сем году: 1. пожертвовано помещицей К. Нефтель еще 200 руб. в дополнение к прошлогодним (200 руб.) на новый иконостас, а также 15.10 прислано на тот же предмет из америки от А. Гурло 23 руб., собранных им по подписному листу местного попечительства среди наших прихожан; 2. выписано 29.03 из Москвы за 12 1\2 руб. для пасхальной иллюминации: на 100 руб. стеклянных фонариков, 4 стеклянных шара на церковные средства.

В Дукорчанскую церковь 16.09 пожертвован крестьянином той же деревни Трофимом Лабусом серебряная чаша со лжицей, которые мною приобретены в минском свечно-утварном складе.

Причт и церковный староста те же.

В епархиальном управлении произошли в с.г. следующие перемены: 1. 23.02 открыто (впервые) Слуцкое викариатство, на которое 11.03 хиротонисан был ректор Литовской семинарии архиепископ Иоанн (помер), прибывший в Минск 15.03, а 25.11 выбывший в Одессу, временным заместителем там викарного епископа Анатолия, отдавшего в апреле Господу душу.28.05 в Бозе почил архиепископ МихаилII(в миру Павел Темнорусов), который святительствовал 12 лет и 8 месяцев, в Минске – с 22 сентября 1899 г.; 3.11 назначен на Минскую кафедру викарий Гомельский, епископ Митрофан (краснопольский), бывший депутат Государственной ДумыIIIсозыва. Он изволил прибыть в Минск 24 ноября с.г.

Бывший наш псаломщик – диакон И. Жог умер 22.04.

О прихожанах.

О религиозно-нравственном состоянии прихожан в с.г. замечалось более усердное посещение храма Божия при богослужениях, большая расположенность к благотворительности и интерес к школьным вечерним чтениям. 100-летний юбилей Отечественной войны скромно был отпразднован 26 августа в церкви, 11 октября – в Дукорской церковной приходской школе. С июля учителя церковно-приходских школ стали получать по 30 руб. жалования в месяц, а земства отпускать средства на хозяйственные нужды тех же школ.

В апреле месяце, 4-го, наблюдалось интересное кольцеобразное затмение солнца, а 2-го произошла ужасная катастрофа на Атлантическом океане с пароходом «Титаник».

Зима 1911/ 1912 года была бесснежная, в середине января месяца морозы доходили до 25 градусов. Первое вскрытие реки началось в 20-х числах февраля, а второе – 10.03. Весна ранняя, лето до августа месяца умеренное, а потом осень, необыкновенная по дождливости и грозам. Санной дороги не было до конца года. В октябре (11 – 16) были морозы до 5 градусов. На полях был хороший урожай, хотя зерно было в цене и доходило до 1 рубля за пуд…»

У летапісе за 1912 год пазначана, што ў Дукоры нарадзілася 164 чалавек. У шлюб уступіла 30 пар. Памерла 97 чалавек. На споведзь прыходзіла 2413 прыхаджан… У Дукорскай царкоўна-прыходскай школе навучалася 273 хлопчыкі, 94 – дзяўчынкі.

Несумненна, летапіс – выдатная крыніца для вывучэння гісторыі не толькі Дукоры і ваколіц, не толькі Пухавіччыны, але і ўсяе нашай Айчыны. Дарэчы, у архівах краіны засталося не так ужо і шмат падобных матэрыялаў. Уладзімір Кулажанка расказвае ў прадмове пра тое, што ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі захоўваюцца летапісы Пакалюбіцкай  Свята-Мікіцкай царквы Магілёўскай губерні, Дзмітравіцкай Ільінскай царквы, Халопеніцкай Успенскай царквы, Тонава-Слабадской Георгіеўскай царквы Мінскай губерні. Вядомыя яшчэ і летапісы Полацкай Пакроўскай царквы і Халяўшчынскай Успенскай царквы. У Гродна ў НАРБ ёсць наступныя летапісы: Доўбенскай царквы – Ашмянскага павета, цэркваў вёсак Вялікарыта і Чарнаўчыцы Брэсцкага павета і вёскі Лыскавічы Ваўкавыскага павета. Яшчэ адзін помнік царкоўнага краязнаўства – летапіс Славаціцкай Свята-Георгіеўскай царквы – у аддзеле рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я.Коласа. Так, у параўнанні з тым, што магло б быць, застацца, – толькі адсоткі, пэўная невялічкая частка памяці. І ўсё ж і гэтыя летапісы – добрая аснова для стварэння і выдання бібліятэкі праваслаўнага, царкоўнага краязнаўства Беларусі.

Алесь Карлюкевіч

Прочитано 296 раз Последнее изменение Воскресенье, 10 января 2021 01:18