Среда, 19 09 2018
Войти Регистрация

Login to your account

Username *
Password *
Remember Me

Create an account

Fields marked with an asterisk (*) are required.
Name *
Username *
Password *
Verify password *
Email *
Verify email *
Captcha *

Друкуецца ў "Маладосцi". Алена Тулушава. Першынец

  • Воскресенье, 28 Январь 2018 11:25

Алена Тулушава нарадзілася ў 1986 годзе ў Маскве. Скончыла Вышэйшыя літаратурныя курсы пры Літаратурным інстытуце імя Горкага. Аўтар кніг апавяданняў «Чудес хочется» (Москва, 2016), «Виною выжившего» (Минск, 2016), шматлікіх публікацый у расійскіх газетах і часопісах. Творы перакладаліся на арабскую, венгерскую, італьянскую, кітайскую, балгарскую, беларускую, сербскую мовы.

Лаўрэат шэрагу міжнародных літаратурных прэмій, член Саюза пісьменнікаў Расіі. Жыве ў Маскве.

 

Першынец

Ліда ўжо які раз спрабавала паставіць ногі так, каб было зручна. Раззлавалася, рэзка ўстала, закружылася галава. Зноў села з краю ложка, пачала раздражнёна пастукваць па халодным металічным ўзгалоўі. Краты… Усюды краты: на вокнах, на ложках, яшчэ б шафы закратаванымі зрабілі… Хадзіць ад акна да дзвярэй надакучыла. Пачала раскалупваць шчыліну ў тынкоўцы на сцяне. Раптам адчула чарговыя штуршкі. Узняла футболку і прыглядзелася да жывата, на якім то з’яўляліся, то знікалі бугаркі.

Там нешта адбывалася. Нешта такое, што раней не тычылася Ліды. А апошнія два дні пазбавілі яе астатняга свету, і вось яна засталася сам-насам з гэтымі штуршкамі.

Напярэдадні тоўстая медсястра ставіла Лідзе кропельніцу і, мабыць, ад суму, спытала, маўляў, як завуць. Ліда не адразу зразумела, пра каго яна. Тая ківала на жывот: «Назавеш як?» Ліда здзіўлена паглядзела на цётку, падобную да мужчыны: сухая, з адутлаватым тварам, з кароткай стрыжкай («пад вожык»).

Алкаголікаў Ліда вызначала лёгка, нават тых, хто працаваў і выглядаў прыстойна. Цётка глядзела абыякава і рухалася, як робат. А потым сказала, што трэба размаўляць з дзіцём, каб яно чула яе голас. Ліда толькі і змагла прамямліць: «Пра што?» Медсястра ўтаропілася ў Ліду шклянымі вачыма: «Пра надвор’е».

І вось дзіця там зноў варушыцца. Хто яго ведае, нешта просіць або проста пераварочваецца. У яго ўжо, напэўна, ёсць рукі і ногі… А валасы? Яны з валасамі нараджаюцца або лысымі? А якая розніца?

Ліда старалася адагнаць гэтыя думкі. Яны выклікалі ўсё новыя і новыя пытанні. А цяпер і наогул незразумела. Некалькі месяцаў атрымлівалася пра гэта не думаць. Ліда жыла з адчуваннем, што можна задумацца потым, што яшчэ ёсць час. І вось гэта «потым» надышло. А думаць зусім не хацелася. Ад думак у галаве пачало пульсаваць, хацелася бегчы адсюль хутчэй… Ліда зноў утаропілася ў аконныя краты.

 

Праз тры дні яна, не спяшаючыся, падымалася па лесвіцы жаночай кансультацыі. Яе прыспешвала Аляўціна — сацыяльны работнік, шпарка дробненька перабірала нагамі і з кожным лесвічным пралётам усё больш і больш чырванела. Жанчыны спазняліся. Ліда спецыяльна зацягвала час, калі выходзілі з цэнтра, і тут, у холе паліклінікі.

Доктарка прыняла без чаргі, хоць і была незадаволеная. Ліда разглядала незразумелыя малюнкі на сценах: развіццё плода па месяцах. Плакат, на якім была змешчана фатаграфія дзяўчыны, дапаўнялі малюнкі, падобныя да ілюстрацый са школьных падручнікаў. Твар дзяўчыны не мяняўся, а жывот станавіўся ўсё большым, эмбрыён павялічваўся і мяняў свае становішча. Лідзе стала моташна. Ёй здавалася, што ён нейкі выродлівы, скручаны. Такія крывыя ногі напэўна не змогуць хадзіць. Здаецца, ён быў сляпы. Ліда паглядзела на твар дзяўчыны: тая была шчаслівая. Чаму?

 

— Так, значыць, пастаноўка на ўлік, — пачула Ліда голас доктаркі. — Ты б яшчэ на саракавым тыдні прыйшла…

— Але як толькі яе прывялі, мы адразу і прыйшлі да вас, — адказала, яшчэ не аддыхаўшыся, Аляўціна.

Доктар паглядзела на сацыяльнага работніка незадаволена.

— Дзе да гэтага была, дзе наглядалася?

— Ды, так… — Ліда адчула, што моташнасць ужо «штурхаецца», яе далоні спацелі. Хоць бы не звяртаць увагі. Мярзотна. Адкацілася. Хутчэй бы ўцячы адсюль, але не ўцячэш. Жывот павялічыўся. Тлустая качка. Трэба схітраваць. Думай. Пра што думаць: мазгі «не вараць». Цяпер бы хоць адзін укольчык, хоць маленькі. Проста, каб адчуць сябе.

— Доктар, там выпіска з дзіцячага дома. Яна як збегла з бальніцы зімой, дык увесь час шукалі.

— Я не хавалася! — агрызнулася Ліда. — У дзетдоме ведалі, дзе я была. Мне не хацелася прыязджаць.

— Сядзі ўжо! — цыкнула Аляўціна.

— Ну і дзе ж ты была ўвесь гэты час? — доктар паглядзела на дзяўчыну мякчэй, быццам азадачана нечым была. Пераводзіла пагляд з Лідзінага жывата на пальцы, што скублі край футболкі.

— У маладога чалавека… свайго.

— Малады?! — фыркнула Аляўціна. — Сорак шэсць гадоў — проста юнак! Ты ўжо, Ліда, тут дурніцу з сябе не строй. Няма калі доктару твае казкі слухаць. Наркаманіла, так і кажы, цяпер вось і расхлёбваеш!.. А твайго гэта ўпячы б пажыццёва за такія справы, дык жа ніхто не зоймецца! Сам наркаман і дзеўку за сабой пацягнуў.

Медсястра адарвалася ад талончыкаў і нерашуча паглядзела на ўрача. Тая, апусціўшы пагляд, хрыплавата сказала:

— Аліна, схадзі-ка… К-хм, схадзіце, калі ласка, з сацыяльным работнікам да загадчыцы, трэба аформіць дакументы на дзяржаўнае дзіця і рэцэпты на вітаміны і малако.

Медсястра паднялася:

— Хадземце, я вас правяду. Дзяўчынка непаўналетняя, трэба ваша згода як прадстаўніка апекуна.

— Але, — адазвалася ўрач, — потым пачакайце ў калідоры, агляд буду праводзіць без пабочных асоб.

— Ды я што, я з радасцю! Вось толькі за ёй, доктар, трэба глядзець ды глядзець! Вы майце на ўвазе: з наркалагічкі збегла, з прытулку збегла, а нам цяпер адказвай!

— Я зразумела. Ідзіце.

Урач змоўкла. Утаропілася кудысьці, так і замерла. Потым быццам заўважыла Ліду, крыху спахмурнела.

— Значыць, тэрмін цяжарнасці недакладны.

— Так.

— Чаму да гэтага нікуды не звярталася? Ці звярталася?

— Неяк не да гэтага было. Віталік сказаў: нараджай.

— Віталік — гэта той мужчына, што старэйшы за цябе?

— Так. Ён наркаман.

— Ты таксама ужываеш?..

— Так. — Ліда адказвала хутка, на выдыху, не даслухаўшы пытанне. За апошні тыдзень, што наведвала ўсе гэтыя дзіцячыя пакоі, прытулкі, інстанцыі, яна паўтарала сваю гісторыю не адзін раз.

— Значыць, і ў час цяжарнасці?

— Так.

— Унутрывенна? Як часта?

— Разы тры-чатыры на тыдзень, — адказала так жа хутка, пакуль не перадумала сказаць як ёсць.

— Як наконт стэрыльнасці?

— Кепска. У карце ёсць усе аналізы.

Толькі цяпер урач паглядзела на стос папер, раскладзеных на яе стале. У аналізе значыўся ВІЧ-станоўчы, упершыню выяўлены два гады таму.

— Ён цябе «ўзнагародзіў», ці хто яшчэ?

— Не, напэўна, нехта яшчэ. Віталік кажа: ён чысты.

— У якім сэнсе: кажа? Ты аналізы яго бачыла?

— Не-а. А навошта яму падманваць? Гэта ж ён хацеў дзіця.

— Калі ты ад яго зацяжарыла, то і ён цяпер таксама інфіцыраваны.

— Праўда?

Доктарка ўважліва паглядзела на дзяўчыну, памаўчала.

— Так. А што ты думаеш з родамі? Цябе наогул хто-небудзь кансультаваў за гэты час? Хоць адзін урач?

— Не. Я ў Віталіка жыла. Я ж сказала. Ён кажа, нараджай, грошы будуць.

— Ён гаворыць, нараджай… — рэхам паўтарыла ўрач. — Але, добра. Нам трэба многае з табой абмеркаваць. Давай паспрабуем пагаварыць, нічога не ўтойваючы.

— Дык я і не падманваю. Чаго цяпер падманваць? Толькі піць вельмі хочацца.

— Зараз мы ўсё абмяркуем, і пап’еш у калідоры. Ліда, тваё дзіця можа заразіцца ад цябе ВІЧ-інфекцыяй. Але калі прыкласці намаганні, то яно можа нарадзіцца адносна здаровым.

— Які ён здаровы, ён жа ўжо там наркаман, так? Як я…

— Цяпер размова не пра гэта. Калі зрабіць кесарава сячэнне, то рызыка заражэння ў час родаў значна зніжаецца. Гэта значыць, калі мы правядзём аперацыю, то ён можа нарадзіцца без ВІЧ, разумееш?

— А гэта балюча?

— Не, аперацыя праводзіцца пад наркозам і хутчэй за звычайныя роды. Потым крыху больш аднаўляеш свае сілы. Але нам цяпер важна думаць не пра гэта.

— Я згодна. Толькі сацработнікі, яны ж быццам усё цяпер вырашаюць, мне ж няма васямнаццаці.

— Вырашаць будзем мы з табой. Толькі тут ёсць адно «але». Аперацыю трэба зрабіць да таго, як пачнуцца схваткі. Звычайна на трыццаць восьмым тыдні. Пакуль мы не ведаем, які ў цябе тэрмін. Трэба ўлічваць твае ўцёкі…

— Што?

— Ты зможаш дацярпець да трыццаць восьмага ці зноў уцячэш?

Лідзе не хацелася падманваць. Доктарка першая, хто за гэты тыдзень хаця б не пілаваў, не ціснуў на віну. Хаця ў Ліды ўжо выпрацаваўся імунітэт да такіх размоў, але чаго яна толькі не наслухалася і ў паліцыі, і ў дзіцячым доме. Толькі якая іх справа?..

— Ды куды тут уцячэш? Я ж ледзь хаджу.

— Чалавек залежны можа ўцячы і пры больш складаных абставінах… — яна крыху памаўчала і працягвала быццам сама з сабой: — Я бачыла маладога чалавека, які з рэабілітацыйнага цэнтра ўцёк, зламаў нагу, калі выскачыў з акна. Гэта не перашкодзіла яму бегчы далей і яшчэ два тыдні ляжаць у прытоне з распухлай пасінелай нагой, пакуль не знайшлі.

— Ні фіга сабе! — Ліда ўсміхнулася, але доктар паглядзела на яе неяк дзіўна, скрывіўшыся, быццам ад болю.

— Ліда, а ты сама хацела нараджаць?

Ліда пастаралася адказваць так жа на выдыху, хутка і па справе. Але з кожным разам гаварыць станавілася ўсё складаней. Чамусьці з сацработнікамі і іх павучаннямі было прасцей. А цяпер, калі доктарка кажа «мы» і «нам»… Як бы не расплакацца.

— Цяпер, канечне, ужо нічога не зменіш. Трэба будзе нараджаць. Мяркуючы па памерах, табе засталося няшмат. Як я разумею, гэта ў цябе першыя роды. А абрты або выкідышы?

— Каб у гінеколага рабілі аборт — не.

— У сэнсе?

— Быў адзін. Маці таблеткі купіла.

— Ты маеш на ўвазе не аперацыйны, а медыкаментозны аборт? Даўно?

— У адзінаццаць. Толькі я не ведаю, цяжарнасць гэта была ці проста…

— Навошта тады таблеткі, калі цяжарнасць недакладная?

— Мамчын сужыцель мяне згвалтаваў са сваім сябрам. Яна тады адключылася ад гераіна. А яны… Яна прачнулася і зразумела. Накрычала на яго. І ў аптэку са мной пацягнулася. Маці сказала, што на ўсялякі выпадак, бо мала што: зацяжарыць ад такіх.

— Божа, у адзінаццаць…

— Ды гэта ўжо даўно было, не перажывайце. Маці яго прагнала, але ён тады нам шмат грошай даў. Праўда, мамка, напэўна, усе іх спусціла, я не помню. Потым мяне бабулька да сябе забрала. А гэты мужык зноў да маці пераехаў.

— А ў міліцыю не заяўлялі?

— Не-а. Мамка сказала нікому не расказваць. Яшчэ мяне аблаяла: вечна я дома ашываюся, вось і непрыемнасці. Я толькі гады два таму расказала псіхолагу ў прытулку. Яна кажа, напэўна, таму я да мужчын старых і бегаю, што ў мяне быццам як траўма.

Ліда расказвала ўсё хутчэй. Яна нічога не адчувала, калі гэта расказвала псіхолагу ў прыюце. Але звычайна тыя, хто слухаў, жахаліся або амаль плакалі. Дзіўна было гэта бачыць і нічога не адчуваць…

У дзверы зазірнула Аляўціна:

— Доктар, я ўсё аформіла. Мне што з ёй — на УГД яшчэ? Гэта мне цяпер талон узяць у агульную чаргу або нам прыехаць у іншы дзень? Нам бы лепш цяпер, а то зноў збяжыць, яна ж беглая ў нас, нават не думае, што цяжарная! А ў нас машына адна. Такіх, як яна, яшчэ пятнаццаць дзяўчатак. Толькі разумнейшыя.

Доктар раздражнёна ўзняла вочы.

— Чакайце ў калідоры. — Потым паглядзела на Ліду. — Табе, атрымліваецца, больш няма куды пайсці, толькі да іх? Яны ж цябе з’ядзяць сваімі павучаннямі… Можа, сёстры ёсць або цётка? Не хацелася, каб іх натацыі справакавалі цябе на ўцёкі. І здаровым самастойным жанчынам іншы раз цяжарнасць даецца нялёгка, асабліва калі няма каму паскардзіцца. Тут у мяне часта ныюць. А табе, непаўналетняй, без сям’і з пастаяннымі думкамі пра наркотыкі… Іх дакоры могуць цябе канчаткова выматаць, не вытрымаеш — пойдзеш жа…

Дарэмна яна сказала пра папрокі. Напружанасць, якая таілася апошні тыдзень, нарэшце, прарвалася слязьмі. Рыдаць або падвываць Ліда развучылася даўно: праз год, як забралі ад маці. Напэўна, выплакала ўсё там, у першым яшчэ прытулку. Але цяпер так стала сябе шкада ад таго, што няма куды ісці, і нават адзіную радасць — гераін — адабралі. А там, на волі, Віталік гуляе і яму добра…

— Ды яны мяне ўвесь тыдзень пілуюць, якая я бессаромная. І запалохваюць, што дзіця будзе хворае, таму мне будзе цяжэй, чым іншым дзяўчатам, — з калекам на руках. А я сама вінавата, бо бессаромная, забіваць дзіця наркотыкамі. Яшчэ ўвесь час водзяць на размову з нейкай ігуменняй. Яна мяне палохае, як трэба будзе дзіця выхоўваць. Што Бог даў мне дзіця, каб я жыццё памяняла. І калі дасць хворага, то каб трохі мае грахі выкупіць пакутамі… Але і так жыць моташна! Сілы няма, хадзіць цяжка. Як я з ім потым — я ж наогул нічога не ведаю! Я не хачу нікога гадаваць, я кепская маці буду, у нас у сям’і не было добрых!

Урач устала. Наліла ў шклянку вады з-пад крана.

— На, выпі. — Яна падышла вельмі блізка. Ліда міжволі адшаснулася, але доктарка аддала шклянку і адышла ад акна. — Паплач, Ліда. Табе можна, хоць крыху лягчэй стане.

Яна вярнулася за стол, калі Ліда перастала ўсхліпваць.

— Давай мы з табой дамовімся. Я ведаю… чакаць абяцанняў ад наркаманаў — справа марная. Я і не прашу. Давай мы проста дамовімся, што ты паспрабуеш дацягнуць да кесарава. Бо калі ўцячэш, Ліда, ты не вернешся. Мы ж абедзве разумеем, дзе ты будзеш. І будзеш там хавацца да самых схватак. А там позна будзе аперыраваць. Ды і роды для цябе будуць цяжкім выпрабаваннем. Гэта фізічна цяжка.

— Я разумею. Я не збягу.

— Ты проста пастарайся паставіць сабе адну мэту. Больш нічога. Вельмі прашу, не думай, пакінеш сабе малога ці не. Ты ўжо дала гэтаму дзіцёнку, што магла. Лепшае, што ты можаш цяпер зрабіць — паспрабаваць дапамагчы яму нарадзіцца без ВІЧ-інфекцыі. А ці будуць сілы, ці не, ці захочаш выхоўваць — гэта ты вырашыш сама. У любы момант. Зразумела мяне? У лю-бы!

— Быццам так. Але яны мне кажуць — потым прыхільнасць… Сама не адмоўлюся. Праўда, я зусім не разумею, што трэба будзе рабіць… Як гэта… Там, канешне, у цэнтры дапамагаюць, але яны запалохваюць, што ночы бяссонныя, і што ніхто за мяне нічога рабіць не будзе, прытворшчыкам-наркаманам не вераць… — Ліда зноў адчула, што плача. Гэта было так нязвычна. Напэўна, першы раз за апошнія паўтара года. І быццам лягчэй ад гэтага станавілася. Хацелася плакаць і плакаць.

— Так, Ліда, вазьмі сябе ў рукі. Ты забылася, пра што мы дамаўляліся. Наша мэта — проста дацягнуць да кесарава. І ўсё. Далей — нават не думай ні пра што. Балбочуць яны, сацработнікі, а ты не слухай, ківай галавой проста. А сама думай: мне б толькі да кесарава, а там выдыхну. Зразумела мяне? Твой фініш — кесарава і ўсё.

— Угу, — вымавіла Ліда.

Ці то ад слёз, ці то ад тону доктара, але ёй нібы стала лягчэй. Пачаў рассейвацца жудасны страх ад слоў «будучая мама». Гэтыя назойлівыя малюнкі скурчанага немаўля. Калі толькі да кесарава — можна паспрабаваць. Тым больш, калі пад наркозам. А то гэтая манашка як зацягне сваё пра пакуты парадзіхі, аж кепска становіцца. Палову слоў не зразумець, штосьці пра грахі… Стоп, не думаць… Трэба не думаць. Як урачыха сказала: проста ківаць і ўсё. Трэба паспрабаваць.

— Ну што, зараз сходзім з табой на УГД, і паедзеш адпачываць. Табе цяпер трэба больш адпачываць і навучыцца гуляць «у глухую». У цябе важная місія: дацягнуць да кесарава.

— А гэта… агляд?

— Ды які агляд на тваім тэрміне? Толькі УГД цяпер і памерае твой жывот. Гэта я так, каб выправадзіць тваю наглядчыцу.

 

Яны развіталіся, калі выйшлі з кабінета УГД.

— Трыццаць тры тыдні, дзяўчынка. Па выніках даследавання — пакуль няма ніякіх паталогій.

— Дзякуй, — Ліда не ведала, як закончыць размову. — Мне яшчэ да вас прыйсці можна? Хачу сказаць… гэта… трэба яшчэ?

— Так, Ліда. Цябе павінны прывезці праз дзесяць дзён, тады будуць гатовы аналізы — і мы ўсё абмяркуем. Беражы сябе, адпачывай. Чакаю цябе праз дзесяць дзён, пастарайся прыехаць.

— Дзякуй, што пагаварылі…

 

Доктар кіўнула і пайшла далей па цьмяным калідоры. Спачатку хацела адвесці ў бок сацработніка на некалькі слоў: паспрабаваць растлумачыць ёй, што на Ліду ціснуць не трэба. Інакш абавязкова збяжыць. Ды і што за глупства: пакінуць нованароджанага Лідзе. Дзяўчынка ж малога да сябе ў прытон павалачэ… Але потым злавіла сябе на думцы, што зноў пачынае гуляць у выратавальніка. Дзе яна — мяжа бяссілля і абыякавасці… Дзе мяжа чужой і сваёй гісторыі…

Яна адчыніла дзверы ў туалет. Нікога. Падышла да напалову закратаванага акна і адчыніла тугую фортку. Лягчэй стала дыхаць. Дастала тэлефон, пагартала нядаўнія выклікі… Не знайшла. Набрала ўручную лічбы. Тэлефон высвяціў «Лёшанька»… Ніхто не адказваў. Яна пачала выбіраць паведамленні, але пасля слова «сынок» не змагла нічога напісаць… Дзе ты… як нага… прыязджай… вяртайся… Усё гэта было не тое. Адказу яна не атрымала.

 

Яна нарадзіла свайго першанца ў трыццаць чатыры гады… «парадзіха ва ўзросце…» Нарадзіла здаровага, прыгожага хлопчыка… У дзіцячым садку ён захварэў на гламеруланефрыт, стаў калекам, набраў вялізную вагу, амаль не ходзіць. Пяць гадоў яна практычна насіла яго на руках, ляжала з ім у бальніцах, не давала пасадзіць на гармоны. І ўсё-ткі выцягнула яго нейкім цудам… Да пачатку шостага класа па яго ініцыятыве яна адмовілася ад інвфаліднасці, усіх ільгот і дапамог... Хоць з грашыма тады было кепска… Лёша стаў хадзіць у школу і на фізкультуру, ад якой меў вызваленне, запісаўся на фехтаванне... Да дзявятага класа быў ідэальным сынам і вучнем.

І раптам у пятнаццаць гадоў — спроба суіцыду. Быццам з-за няшчаснага кахання. А потым дэпрэсія, таблеткі і праз паўгода наркотыкі… І вось апошнія яго недарэчныя ўцёкі з рэабілітацыйнага цэнтра, калі ён зламаў нагу… апошняя спроба пагаварыць з ім, пасля якой ён перастаў адказваць на званкі... За што? Але хай гэтая дзяўчынка Ліда з дрэннай сям’і, дачка наркаманкі… А ў Лёшачкі было ўсё…

Яна паглядзела на экран мабільнага тэлефона, які ўсё свяціўся... Дзе ён цяпер? тЁй хацелася спадзявацца, што і яму, можа, сустрэнецца хто-небудзь, хто, як яна сёння, знойдзе некалькі лішніх хвілін, каб выслухаць і пагаварыць.

 

Клад1

— Чуеш, хлапчук, што за барахло ў цябе?

— Дзядзя, купіце цюльпаны. Прыгожыя якія! Жонцы падорыце!

— А дзе нарваў?

— Ды ў парку, далёка адсюль! Там шмат!

— І па чым прадаеш?

— Сто рублёў за штуку!

— Ну ты і борзды!.. Вунь у кветкавым 50!

— Мне грошы патрэбны вельмі!

— Дык у радакоў папрасі.

— Няма…

— Грошай няма?

— Бацькоў няма. Бабуля нас з сястрой выхоўвае. Мамка памерла зімой, а бацьку я не ведаю.

— Ну і што, бабулька цябе сюды паслала? Або на цыгарэты грошы страляеш?

— Не, я не куру! Бабуля не ведае. Яна ў бальніцу трапіла, старая ўжо.

— Лекі ёй ці што? Колькі трэба?

— Ды не. Пахрысціць сястрычку.

— А гэта навошта?

— Калі бабуля памрэ, нас з сястрычкай у дзіцячы дом здадуць. Сказалі, што ў розныя, яна зусім маленькая, а мне ўжо дзесяць гадоў. А там, у дзетдоме, што толькі не вытвараюць! Хто за яе заступіцца, калі мяне побач не будзе? Толькі Бог! А яна нехрышчоная. Калі нехрышчоная — і не заступіцца.

— М-м, гэта хто табе сказаў?

— Бабуля сказала, што калі бацькоў няма, толькі Бог заступіцца, нікому іншаму верыць нельга. Мяне хрысцілі маленькім, а сястру так і не паспелі. А вось цяпер бабуля раптам можа і памерці. Трэба абавязкова пахрысціць, пакуль нас не забралі. Суседка кажа, яна дні тры паглядзіць за сястрой, а потым ужо не зможа, трэба будзе ў прытулак званіць.

Мужчына паглядзеў на Віцьку, на яго цюльпаны.

— Марожанае, можа, хочаш?

— Не хачу. Мне трэба грошы зарабіць.

Мужчына пастаяў нейкі час, нібы ацэньваючы Віцькаў тавар.

— Пайшлі адыдзем куды ў цень. Куплю парачку.

Віцька, захоплены думкамі пра першыя грошы, пабег да сквера. Мужчына спешна скіраваўся за ім.

— А мамка ў цябе ад чаго памерла?

— Не ведаю. Бабуля кажа, уколы нейкія кепскія рабіла і памерла. Нехта падсунуў дрэнныя лекі.

Мужчына хмыкнуў і акінуў хуткім паглядам Віцьку.

— Так, уколы цяпер часта кепскія. Табе яна не калола свае ўколы?

— Ды не, я ж не хварэў. А мам шмат хварэла. Ёй увесь час было кепска, яна ляжала белая-белая, і рукі ў яе трэсліся. Толькі ўколы і дапамагалі… — Віцька перамінаўся з нагі на нагу, ужо не рашаючыся папрасіць грошай за кветкі. Часу заставалася мала. — А вам якія даць: жоўтыя ці чырвоныя?

Мужчына крыху памаўчаў. Потым неяк незадаволена зморшчыўся.

— Нешта яны зусім кволыя ў цябе. Слухай, а ты інакш зарабіць не хочаш?

— Ды нідзе не бяруць. Я ўжо прасіўся і ў кафэ, і газетамі гандляваць. Кажуць, я для такога вельмі маленькі. Толькі з чатырнаццаці гадоў працаваць можна, інакш паліцыя зловіць.

— Ёсць у мяне работка, для якой ты якраз падыдзеш. І паліцыя такіх не ловіць… Хочаш?

— Хачу, канечне! На мыйцы, ці што?

— Не, у нас цікавей. Цябе як завуць?

— Віцёк.

— Ты, Віцёк, клады калі-небудзь шукаў?

— Але, — Віцькава радасць быццам прытухла. Часу на клады ў яго не заставалася. — Толькі вунь у фантане прасцей манетак назбіраць, чым клад знайсці.

— Гэта так. Але ў нас праца наадварот: клады хаваць, каб потым іншыя знаходзілі, разумееш?

— Разумею! — Віцька не вельмі разумеў, але хацеў, каб яго лічылі дарослым, раптам і сапраўды працу прапануюць. Ды яшчэ такую цікавую.

— Так што падыходзь праз паўгадзіны вунь у тую кветкавую палатку праз дарогу. Там скажаш, што ад дзядзькі Мішы.

— А прычым тут клад?

— Там табе дадуць клад. Нічога цікавага: маленькі пакецік. Насенне. Вось табе яго трэба будзе схаваць. Табе скажуць, куды.

— І ўсё?

— І ўсё. Калі справішся — атрымаеш сто рублёў. На першы раз. А потым атрымаеш яшчэ клад, і за яго ўжо зможаш атрымаць больш. Чым больш кладаў схаваеш, тым больш заробіш.

— А не падманеце?

Мужчына ўсміхнуўся і пагладзіў Віцьку па галаве.

— Вось бачу, разумны, правільна, што цікавішся. Цюльпаны мне твае не патрэбны, але я дам табе сто рублёў, каб ты быў упэўнены, што не падману.

— Проста так?

— Проста так. Я ж таксама спадзяюся, што ты не падманеш і схаваеш першы клад правільна. Потым вернешся да палаткі, табе там дадуць твае заробленыя сто рублёў.

Віцька, чакаючы, глядзеў на мужчыну.

— А можна адразу некалькі ўзяць, каб больш зарабіць?

— А ты, хлопчык, разумны! — мужчына хмыкнуў і дастаў з кішэні сотню. — Давай спачатку з першым справішся, а я пагляджу, на што ты здольны. Вось трымай. Угавор: нікому пра гэта не казаць, зразумеў?

— Зразумеў. Гэта ж клад!

— Вось-вось! Гэты клад вельмі патрэбны пэўным людзям. Але іншыя таксама могуць захацець яго атрымаць. Проста так. — Мужчына працягнуў сотню і ўсміхнуўся: — Не забудзь, прыходзь праз гадзіну да палаткі са сваімі цюльпанамі.

Віцька нецярпліва чакаў дзядзьку Мішу. Праца аказалася лёгкай. Ён схаваў маленькі скрутак за трубой дома ў суседнім двары. Зрабіў усё, як сказалі ў кветкавым. Яго не падманулі, сто рублёў далі. Але наступны клад дасць дзядзька Міша. І вось цяпер ён чакаў.

Віцька падлічыў ужо, колькі кладаў яму трэба схаваць, каб хапіла пахрысціць сястрычку. Ён уяўляў, як з гонарам прыйдзе ў царкву, пакажа грошы, і тая шкадлівая бабуля запіша сястрычку. Ён успомніў, як прагнала яна яго раніцай. Віцька доўга стаяў ля ўвахода, не ведаючы, да каго звярнуцца ў пустой і ціхай прасторы царквы. А потым убачыў бабульку, якая тушыла і выкідвала свечкі. Яна сказала, што хрышчэнне — гэта таксама праца, і за яе трэба плаціць. Калі Віцька пачаў ёй тлумачыць, што грошай няма, яна пачала падпіхваць яго да выхада, «каб не шумеў у прыстойным месцы».

Дзядзька Міша падышоў, калі пачало цямнець. Ён здалёк убачыў Віцьку і кіўнуў яму галавой, паказваючы ў бок падземнага перахода. Віцька пабег следам.

— Ну што, малы, малайчына! Праверылі, сказалі: ты выдатна справіўся.

— А хто праверыў? Ужо знайшлі клад?

— Так, знайшлі. Усё правільна схаваў.

Віцька крыху разгубіўся. Ён не разумеў, навошта некаму расказалі, дзе схаваны клад, каб яго так хутка знайшлі. Але дзядзька Міша быў быццам задаволены.

— А яшчэ дасцё?

— Дам. Але не тут. Зараз зойдзем у метро. Трымай праязны. Зойдзеш са мной у адзін вагон, але сядзеш далей, каб ніхто не ведаў, што мы разам. Зразумеў?

— Зразумеў. А то сачыць будуць?

— Вось-вось. Гульня такая. Сачыць будуць. Выйдзем праз чатыры прыпынкі на канцавой. Там таксама будзе палатка з кветкамі. Я пайду па справах, а ты да іх падыдзеш, яны дадуць табе адразу два клады і назавуць два месцы, дзе схаваць. Справішся — атрымаеш яшчэ 250 рублёў.

— Спраўлюся! А можна адразу многа кладаў?

— Адразу нельга: ты можаш забыць, дзе хаваць — і прападзе тавар. Насенне, значыць.

— А яно дарагое?

— Канечне! Так што калі ты раптам згубіш або не там схаваеш, давядзецца табе за іх самому плаціць або адпрацоўваць. Пакецік — чатырыста рублёў. У нас з гэтым строга! А то бабуля твая будзе аддаваць.

— Зразумеў! Не, я не наблытаю нічога. Хадземце хутчэй, можа, паспею яшчэ больш схаваць!

— Можа, і паспееш. Але не забудзь: калі хто спытае, ты мяне не ведаеш. Проста гуляеш з хлапчукамі, хаваеш клад, хто даў — не ведаю, сам знайшоў. Зразумеў?

— Ды зразумеў-зразумеў! Я ўсё зраблю!

— Ну, наперад! А ў тым кветкавым скажаш, што ад Стаса.

 

Віцька шчаслівы ішоў дадому. У яго кішэні ляжала семсот рублёў. Ён амаль не стаміўся. Толькі з адным кладам было складана: сказалі закапаць каля дрэва і прысыпаць каменнемі. А шуфліка з сабой не было. Зямля з-за спякоты была сухая, прыйшлося капаць яе рукамі. Ён падлічыў, што за два дні збярэ ўсю суму. А калі раптам пашанцуе, то і за заўтра. Бабуля казала, калі раптам здарыцца бяда, яму з сястрой трэба ісці ў царкву: «Там нікога не пакінуць; Бог усіх, хто да яго прыходзіць, любіць і аберагае».

Цяпер Віцька быў задаволены. Ён заробіць столькі, каб і сястрычку Бог палюбіў.

 

Пераклад з рускай Уладзіміра Саламахі.

 

1 Апавяданне Алены Тулушавай «Клад» («Пра каханне») было адзначана расійска-італьянскай прэміяй «Радуга». Узнагароджанне адбылося 23 чэрвеня 2017 года ў Неапале.

Прочитано 349 раз
Авторизуйтесь, чтобы получить возможность оставлять комментарии