Среда, 19 09 2018
Войти Регистрация

Login to your account

Username *
Password *
Remember Me

Create an account

Fields marked with an asterisk (*) are required.
Name *
Username *
Password *
Verify password *
Email *
Verify email *
Captcha *

Олег Ждан. Старуха смеется - Oleq Jdan. Gülən qarı

  • Среда, 07 Февраль 2018 13:32

 

Популярный рассказ Олега Ждана "Старуха смеется" на азербайджанском языке в переводе Камали Абиевой. 

Предлагаем текст на азербайджанском и русском языках.

 

Gülən qarı

Küçə geniş idi, maşınlar sürətlə şütüyürdülər. Vanyanın əhvalı yaxşı olanda işıqforun yaşıl işığı yanıb-sönənəcən küçəni keçib gedirdi. Kefi olmayanda yolun təhlükəsiz hissəsində dayanmalı olurdular. Sürücülər onu keçilərlə görəndə səsləyir, siqnal verir, gülüşürdülər. Özü də sürücülərə qoşulub gülmək istəyirdi, amma Vanya istənilən anda qaça bilərdi. O, Vanyanı sağ, Manyanı isə sol əli ilə möhkəm tuturdu. Olan-qalan qiymətli nəyi var, hamısını toplayıb yığdığı kisəsi isə kürəyində olardı.

Onlar hər gün səhər və axşam bu küçəni iki dəfə keçərək daimi müştərilərinin yanına gedirdilər. Əlbəttə, o, Manyanı evdə sağıb, Vanya ilə birlikdə gölün sahilindəki ağaca bağlaya, südü özü apara bilərdi. Amma müştəriləri südün öz qablarına sağılmasını görmək, səhər tezdən təzə keçi südü içmək istəyirdilər. Ona görə də hər gün yarım litr, hərdən də bir litr süd alırdılar. Manya yaxşı süd verirdi, dörd litrə qədər südü olurdu. Müştəriləri pis deyil, yaxşı pul verirlər. O, bu pulla özünə çörək, pendir, kolbasa və bu kimi ərzaq ala bilir. Əlbəttə, o, Vanyanı ağaca bağlayıb həyətdə qoya bilərdi. Buna cəhd etmişdi. Amma Vanya o qədər dartınmışdı ki! Vanyanın boğulacağından qorxmuşdu. O, Manyanı sevirdi, tək qalmağa qorxurdu. Axı Manya əla keçi idi, həm də gözəldi.

Manya da onu sevirdi. Hər halda, qarı onu sağanda Manya Vanyaya baxır, yəni gör necə süd verirəm, gör necə zərif, çəhrayı əmcəklərim var. Hələ gör məmələrim necə yeməlidir! Hətta hansısa şirəli otu bir ucundan yeyirdi, o biri ucunu Vanyaya uzadırdı, yəni Vanya, sən də ye.

Katya nənə süd satmaqla dolanırdı, öz cüzi təqaüdünü isə yığırdı; bu, o qədər az idi ki, əmanət bankında da təqaüdün bu qədər az olmağına inana bilmirdilər. Kompüterə iki dəfə baxırdılar. Bilmək istəyirdilər - xırda rəqəmlər düzdümü. O, sonuncu ilin təqaüdünü almamışdı, "qoy yığılsın" deyə düşünmüşdü. "Bəlkə ilin sonuna əməlli məbləğ oldu, sonra onu hara və necə xərcləmək barədə fikirləşmək olar". Ah pullar, pullar! Sizdən yaxşı nə var dünyada? Pul hər şeydir! Sadəcə O, bunu çox gec anladı. Çox gec! Əlbəttə, O da başqaları kimi pulu ömrü boyu sevmişdi, amma indiki qədər yox. Ah, pullar, pullar! İnsanlar pula görə nələr etmirlər? Qarı bunu görüb yaşamışdı.

Manya həvəslə gedir, əmcəklərini ləyaqətlə daşıyırdı. Gecə məmələri tamam dolurdu. Yol gedərkən yağlı südü asfalta damcılayır. Manya bilir ki, tezliklə o gözəl evlərin yanında rahatlayacaq. Hətta ona çörək, ya da konfet verən də olacaq. Vanyasa gah dala qalır, gah qabağa qaçırdı. Hər zibil yeşiyinə tərəf dartınır, dikbuynuz başını qaldırır, sulanmış saqqalını yellədir. Ona elə gəlir ki, Manya onun qəşəngliyinə heyran olur. Manyaya demək olar ki, hamı çörək verir. Təkcə hündür evdə yaşayan Nina nənənin nəvəsi Lenoçka ona hər dəfə konfet gətirir. Lenanın ailəsində xoşagəlməz hadisələr baş verib. Atası bütün günü avaralanırdı. Anası pul qazanmaq üçün Moskvaya gedib, ondan xəbər-ətər yoxdur.

Lenoçka çox mehriban, üzügülər qızdır. O, anasının tapılacağına və evə dönəcəyinə inanır. Bəs axı necə tapılacaq? Artıq bir ildi yoxdu, öldü-qaldısı da bilinmir. Lena balaca açılıb - yığılan kətilini də götürüb gəlir, Manyanı konfetə qonaq edir, öz stəkanına zərif barmaqlarıyla süd sağanda həyəcandan qızı tər basır. Nənə onlara südü bir azca ucuz vermək istərdi, amma pula ehtiyacı var. Pul lazımdı Katya nənəyə.

- Katya nənə, Vanya və Manya ailədir? - Lena soruşur.

- Ailədir.

- Onların çəpişləri olacaq?

- Olacaq.

- Mən də çəpiş istəyirəm, - deyə qız Nina nənəsinə baxır.

- A bala, bəs biz onu harda saxlayarıq?

Ötən ilin payızında Manyanın iki balası oldu. Katya nənə nə edəcəyini bilmədi. Onları kəsməyə əli qalxmadı. Satmaq qərarına gəldi, Jdanoviç bazarına apardı. Adamlar yanından ötüb keçir, arada gülümsəyir, uşaqlar çəpişləri tumarlayırdılar. Amma kimsə almırdı. Axırda lap ucuz qiymətə bir kənddən gələn qoca qadına satdı.

Qonşu binadan olan cavan qadın Katya nənənin ən şıltaq alıcısıdır. Özü ilə salfetka gətirir ki, Katya nənə onun üçün süd sağmazdan əvvəl əllərini silsin. Elə baxır, üz-gözünü elə turşudur ki, elə bil yovşan suyu içib.

- Ona süd satmasam yaxşıdı... Eh... axı mənə yaxşı pul verir. Özü də süd xəstə ərinə lazımdı...

Katya nənənin dörd daimi alıcısı var. Bu xanımlar artıq bir-birini tanıyır, hətta dost olublar. Süd alandan sonra tələsmir, müxtəlif mövzularda söhbətləşirlər: kürəkən, ya gəlindən, evə səhərə yaxın gələn, cibində siqaret gəzdirən nəvələrindən danışırlar. Bu qadınlar cavan deyil. Cavanların belə dedi-qodulara vaxtı olmur. Onlar tək qalmasınlar deyə cavanların kənddən öz yanlarına aldıqları yaşlılardır. Hətta Ona bu yaxınlarda dul qoca ilə tanış olmağı təklif etdilər. Qoca ikiotaqlı mənzildə tək yaşayır. Əlbəttə, təklif cəlbedici idi, amma Manya və Vanya necə olacaq? Neçə il onların hesabına dolanıb, indi onları atsın? Yox, bu, mümkün deyil. Evlərini buldozer dağıdana qədər onlar bir yerdə yaşayacaq. Heç buldozer  gərək deyildi əslində. Öz köhnəliyindən utanan daxma günahkar kimi əyilmişdi. Təbii ki, qapıları, pəncərələri də köhnədi, yaxşı örtülmür. Amma yaydı, birtəhər yaşamaq olur.

Yenə qocanın pulu olsaydı... Amma insan qocaldıqca xəsisləşir. Ölsə də, pulunun yerini deməz. O da xəsis olub. Belə lazımdı. Xəsislik ağılsızlıq deyil, özünü qorumaqdı, rahatlığın təminatıdır. Hər kəsin görmək istədiyi son işləri var. Bunun üçün pul lazımdı. Onun da vacib görülməli işi var, özü də çox vacib. Sonra rahatca ölə bilər.

Gölün sahilində onun ömrü boyu yaşadığı kənd vardı. Amma bir il əvvəl kəndin sakinləri kəndi tərk etdi. Yüz addım o yana təpənin arxasında artıq şəhər salınıb. Hamıya ev verdilər, hamı köçüb getdi. İndi yay-qış rahat mənzillərdə yaşayırlar. Hətta bütün günü deyinən: "heç yerə köçmərəm, pul versələr də köçmərəm" -  deyən Zoska da köçdü. "Neyniyim? Hamı necə, mən də elə" - dedi. Eşitdiyinə görə, o evlər isti idi. Qışda belə bir mənzilin ola, elə siçan kimi bir küncə qısılıb yatasan. O da köçə bilərdi. Sevinc göz yaşları ilə mahnı oxuya-oxuya köçə bilərdi. Ona da mənzil verdilər. Amma o vaxt oğlu gəldi:

- Ana, xilas elə. Mən batmışam, tamam məhv olacam. Kömək elə.

Oğluna pul lazım idi, çoxlu pul. Onun mənzilini satdı. O, nə mənzili, nə pulları bircə dəfə də görmədi, hər şeyi oğlu həll etdi. O pullar onsuz da bəs etmədi. Oğlu canını qurtarmaq üçün harasa - dünyanın o başına getdi. Bircə dəfə məktub aldı. Məktubun göndərildiyi ünvan yox idi. Bu önəmli deyildi, önəmli olan o idi ki, oğlu sağ-salamatdı və nə vaxtsa görüşəcəklər. Bax, onda pul gərək olacaq. O, pulu oğlunu didərgin salan adamlara verəcək. Ah, pul! Onunla ölümü də, həyatı da satmaq və almaq olar. Xüsusilə böyük şəhərlərdə pul hər şeydi.

Yay çox gözəl keçirdi, havalar günəşli idi və yağış az yağırdı. Yağış yağanda qarı daman yerlərə vedrə, kiçik ləyən qoyur. Dözülməz deyildi - yaşayırdı.

Onu burda görənlər təəccüblənir. Elə bilirlər kənddə heç kim yaşamır. Bir dəfə təsadüfən bir kişi bu yerlərə gəlib çıxdı. Kəməri yekə qarnına güclə çatdığından Katya onun rəis olduğu qənaətinə gəldi. Kişi inamsız halda soruşdu:

- Nənə, sən burda yaşayırsan?

Heç qarı etiraf edər?

- Mən? Yox. - şəhəri göstərdi. - Orda yaşayıram.

Kişi gedəndən sonra nənə xeyli güldü. Rəislərlə, komandirlərlə necə danışacağını bilir.

Amma bir dəfə buldozer gəlmişdi. Cavan, yaraşıqlı sürücü qarının daxmasını dağıtmaq istəyirdi. Buldozer yerindən tərpənən kimi qarı onun qarşısını kəsdi:

- Sənin başın xarab olub? Tutarlar. Bu ev qorunur. Ən azı cərimə olunacaqsan.

Sürücü bir xeyli ətrafına baxdı, var-gəl etdi və çıxıb getdi.

Hərdən evin yaxınlığındakı cökənin altında bir neçə kişi içir, sonra boş içki şüşələrini Ona verirlər: "Təhvil verərsən, nənə". Keçisi var, boş şüşələr Ona lazım deyil. Amma bir söz demədən şüşələri götürür. Hərdən şüşədə azca içki də olur. "Ana, iç ". O da gülümsəyib "yaxşı" deyir. "Neçə yaşın var, nənə?" soruşanda "Yüz" deyərək gülür. Onlar da gülür:

- Afərin. Maaş alanda yenə gələcəyik. Yaşa.

Şirin çaxır olanda içir. Arağı isə saxlayır. Gecələr ayaqları çox ağrıyır, o araqla ayaqlarını ovur, bunun köməyi olur. Boş şüşələrisə hər gün daxmasının yanından keçən bomja verir. Bomj yaxşı həmsöhbət deyil. Ona boş şüşələrdən başqa heç nə lazım olmur. Katya milis şalvarı, qadın köynəyi geyinmiş, başına yekə şlyapa qoyan bomja maraqla baxır. Bomj hirslənir: "Nə baxırsan?" "Yaraşıqlısan" - deyir. "Ağlına gələni danışma" deyə acıqlanan bomj şüşələri götürüb gedir. Heç vaxt təşəkkür də etmir. Heç lazım deyil.

"Niyə gülürsən? Nəyə gülürsən? Qəhqəhə çəkirsən - filan?" - ömrü boyu hamı soruşur. O, cavab vermirdi. Axı onlara nə desin? O, kədərlənmir. Hətta şənlənir. Məgər gülmək qadağandır? Qadağan deyil.

"Ağla, Katya, ağla. Yüngülləşərsən" - bunu da ömrü boyu eşidirdi. Bəkə də O, ağlayırdı, amma kimsə görmürdü. Niyə görsünlər? Sel kimi axan göz yaşlarınının arasında gülən çöhrəni görürdülər. Əri İvan hərdən hirslənirdi. - Sən qəbirdə də güləcəksən yəqin.


- Ağlamayacağımı dəqiq bilirəm, - deyə gülümsəyərdi. Evinin, pullarının, oğlunun yoxa çıxdığını anlayanda da xeyli gülmüşdü.

Bəs 91-ci ildə pulları itəndə? 10 il qəpik-qəpik nəvəsi üçün pul yığmışdı. Ərə gedəndə ona paltar, ya üzük almaq istəyirdi. Oğurladılar! Əmanət bankından qayıtmışdı. Göz yaşları tökülməsin deyə gözlərini göyə zillədi: "Ay adamlar, siz neynəmisiz? Mənim pulum sizin nəyinizə lazımdı?" Sonra... Heç xatırlamaq da istəmir. Oğlu yoxa çıxdı, bir il sonrasa gəlini Klava özünə sevgili tapdı, qızını da götürüb getdi. Hara getdiyini bir allah bilir. Katya növbəti dəfə onlara baş çəkməyə gedəndə heç birini tapmadı, evdə başqaları yaşayırdı.

- Kim lazımdı, nənə?

- Heç kim...

- Nəyə gülürsüz?

Necə gülməsin? Yaşamaq xoşdur.

Üçüncü müştəri ciddi qadın idi. Söhbətə qoşulmur, başqaları çox danışanda qaş-qabağını tökür. Görünür iş qadınıdı. Heç kimin onun haqqında məlumatı yoxdu. O yaxınlaşanda çox vaxt susurlar, elə bil ondan çəkinirlər. Südü kimə aldığını da bilmirlər. O biri müştərilər onu qınayır: Adam bir dərdləşər, söhbətləşər. Lal-dinməz gəlir, gedir... Bir-iki dəqiqə dayanıb söhbət etsə, kəlmə kəssə nə olar? Yoxsa südü alan kimi çıxıb gedir. Amma bir gün o da danışdı:

- Harda yaşayırsan, nənə? Ailən varmı?

- Əlbəttə, - deyə nənə həmişə olduğu kimi gülümsədi. - Bax, Manya və Vanya mənim ailəmdi.     

- Mən ciddi soruşuram.

- Mən də ciddi deyirəm.

Əlbəttə, O, ciddi idi. Niyə zarafat etsin ki, 80 yaşın astanasında? Umumiyyətlə, O, heç zarafat etməzdi.

- Mənim həyat yoldaşım sizi Qocalar evinə düzəldə bilər.

- Qocalar evinə? Niyə? - deyə çiyinlərini çəkdi, hətta azca incidi elə bil. - Mən hələ cavanam.

- Siz niyə gülürsüz? Mən ciddiyəm.

- Elə mən də.

Müştəriləri bunu biləndə Katya nənənin razılaşmadığına sevindilər: - Qoy, özü qocalar evinə getsin.

- Axı o, cavandır.

- Harası cavandır? 50 yaşını haqlayıb.

Onun dördüncü müştərisi cavan dul qadın idi. Həmişə hamıdan sonra qaçaraq gəlir, həmişə harasa tələsir, iki yerdə işləyir. Hər gələndə də "Ah, çatmaram deyə, qorxurdum" - deyir.

Qadınlar onu görəndə sevinirlər: Həmişə 2-3 dəqiqə dayanır, söhbətləşir, keçmiş əri, Moskvada, Mogilyovkada olan qohumları haqda danışır. Daha çox keçmiş əri barədə məlumat verir: ayrılmaqlarından, qısqanclığı ilə zəhləsini tökməyindən, tez-tez dava-dalaş salmağından. İndi adı dilindən düşmür, ayrıldıqları üç il ərzində qapısında keşik çəkir. "Başqa biri ilə görsəm, ikinizi də öldürərəm" - deyə xəbərdarlıq da edib. "Öldürər" - qadın gülürdü. - Dəlicəsinə sevir məni. Qadın südü qızı üçün alırdı. Qızın qanı az idi, amma südü də güclə, könülsüz içirdi.    

Adamların həyatı fərqlidir: Kimi yaxşı, kimi pis yaşayır. Kimi həyatından razıdır, kimi də yox. Məsələn, Zoska. Həyatı qaydasındadır: nəvələrinin, övladlarının yanında yaşayır. Heç biri sərxoşluq etmir, dava salmır, təzə, gözəl mənzil də alıblar. Zoskasa "Niyə ölmürəm" - deyə narazılıq edir. Nədən narazısan? Nə deyirsən Zoska? Yaşamaq gözəldir. Necə çətinliklər olsa da, həyat maraqlıdır. Nə bilim, mənə yaxşıdır... Maraqlıdır.

Zoskanın əşyaları ilə yüklənmiş yük maşını küçədə görünəndə O öz düşüncələrinə qapılmışdı. Zoska berezent örtüyün altından başını çıxarıb hamıya əl yellədi. Yox, Zoska haqlı deyil. Yaşamağa dəyər. Əgər ona kiçik bir mənzil versələr, lap əla olardı. Amma indi kimə mənzil verirlər ki? Hər kəs özü almalıdır. O qədər pulu hardan tapa bilər? Hardan?

İlk vaxtlar adamlar kənddən köçdükcə qorxurdu. Axşamlar pəncərələrin istiliyi, işığı azalır, bacalar tüstülənmirdi. O, boşalan evlərə baxmırdı. Zoskanın da evinə heç getməmişdi... 

Bu gün söhbətləri uzandı. O, yubandı. Getmək lazım idi. Yelinləri yüngülləşən Manya evə qayıdanda həvəslə qaçır. Vanyasa yox - ona böyük binaların arasıyla getmək xoş gəlir. Bir də gördün uşaqlara rastladılar. Uşaqlar ona konfet, ya çörək verirdi. Hərdən Vanya özü də nəsə kağız parçası, ya siqaret kötüyü tapıb çeynəyirdi. Nənə onu dartmalı olur. Axı hələ dükana getməli, çörək almalıdı. Əvvəllər nənə Vanya və Manyanı dükanın qarşısındakı işıq dirəyinə bağlayırdı. Burda həmişə kiçik itlər də olurdu. Onların sahibləri Vanya və Manyaya qəribə baxırdılar. Onları xoşlamırdılar. Bir dəfəsə dükanın sahibi keçiləri görüb qışqırmağa başladı: "Bu nə biabırçılıqdı? Bircə keçilərim çatmır - deyib Manyaya bir təpik ilişdirdi. Ona görə də indi onları evə gətirib çökə ağacına bağlayır, sonra çörək almaq üçün qayıdır. Buranın havası çox gözəldi, yazda hər tərəfdən çiçək ətri gəlir. Yayda ətraf otla, qışda tərtəmiz qarla örtülür. Kerosin, ya benzin qoxusu duymazsan. Bu nədi? Bu gün nəsə benzin qoxusu hiss etdi. Buldozer ağac kötüklərini bir yerə yığırdı. Sürücünü gördü. Hə, özü idi, əvvəl gələn o yaraşıqlı cavan. Dalğalı saçları ona xüsusi gözəllik verirdi. Belə gözəl traktorçunu o ömründə görməyib. Əvvəlcə bu kötük yığnağının onun evi olduğunu anlamadı. Diqqətlə baxdı. Oğlan həvəslə işləyirdi, görünür, işi ona zövq verir, ya da qazancı yaxşıdı - gülümsəyirdi. Kənarda, bir vaxt onu sorğu-suala tutan yekəqarın rəis dayanıb. Başı tamam tüksüzdü, yumurtaya oxşayır. Deyəsən, bu iş onun da xoşuna gəlir, o da gülür. Başqa necə ola bilər: günəş, göldən əsən təmiz hava, quşların səsi, pulu da var. Yalnız Manya ilə Vanya gülmürdü. Manya həmişə Vanyaya baxdığından gülmürdü. Vanyasa heç nə başa düşmürdü, həm də axı, o da Manyadan başqa heç kimi görmürdü.  Bir də... Bir də Katya nənə gülmürdü. Aydındı - qocalıb, kifayət qədər gülüb, gülməyin də sonu var... Bir də nə evdi ki bu? Yazda, payızda rütubətli olurdu, qışda - soyuq... Amma yayda yaxşıdı, yayda çökə ağacının altında da yaşamaq olar, Manya və Vanya kimi... Qarı gülümsədi: qışa hələ çox var.

Текст на азербайджанском: 525.az

 

Старуха смеется

 Улица была широкая, машины неслись как сумасшедшие, но иной раз, если Ваня был в настроении, они преодолевали ее за один сигнал светофора. Ну а нет — останавливались на островке безопасности. Конечно, водители, увидев Ее с козой и козлом, смеялись, что-то кричали, сигналили, Ей тоже было немного смешно, Она бы и сама посмеялась с ними за компанию, но Ваня мог в любой момент скакнуть в сторону, и что тогда? Крепко держала его правой рукой, Маню левой. А за спиной висел мешок с пожитками — все самое ценное, что у Нее имелось и всегда было при Ней.

Два раза в день они преодолевали эту улицу туда и обратно: утром, когда выправлялись к своим постоянным клиентам, и вечером. Конечно, можно было бы подоить Маню на месте, привязать с Ваней около озера, и отнести молоко. Но в том-то и дело, что клиентки Ее — люди особенные, хотят, чтобы доила Маню в их собственную посуду, у них на глазах. Молочко пьют только свежее, а потому берут понемногу — пол-литра, редко — литр. Маня коза хорошая, молочная, до четырех литров дает летом за день. Платят хозяйки неплохо, и за эти деньги Она вполне может купить себе хлеба, какой-нибудь крупы и даже масла или колбаски.

Еще можно было бы Ваню оставить одного около дома, и однажды попробовала — чуть не удавился на веревке, которой привязала его, — так рвался вслед, так любил Маню и боялся остаться один. Было за что любить: ласковая Маня, послушная, славная. Да и красавица.

Маня тоже его любила. По крайней мере, во время дойки всегда смотрит на него, дескать, вот я какая молочная, какое вымя у меня нежное, розовое, какие сосцы. Опять же, сочную веточку всегда объест только с одной стороны — кушай и ты, Ваня.

На эти деньги и жила баба Катя, а пенсию свою маленькую — такую маленькую, что в сбербанке всегда по два раза глядели в компьютер, как в бинокль, — верно ли? — Она последний год вовсе не получала — пускай копятся, может, скопится столько, что... Да уж придумает, как с ними поступить, что сделать. О денежки! Нет ничего милее. Денежки — это все. Вот только поняла Она это поздновато. Конечно, всю жизнь любила их, как все люди, но не так, как теперь. Ого, денежки! Люди способны ради них на все. Это Она вполне почувствовала на своей старой шкурке.

Идет Маня охотно, несет вымя достойно. Налились сосцы за ночь, жирно капает молочко на асфальт. Знает Маня, что скоро, там, возле красивых домов, будет ей облегчение. Да и гостинцы будут — кто-то принесет хлебушка, а кто и конфету. Ну а Ваня то отстает, то обгоняет, рвется к каждой мусорной урне, высоко задирает круторогую голову, потряхивает жидкой бородкой — думает, что Маня любуется его мужской красотой.

Хлеба Мане подают почти все хозяйки, а вот Леночка, внучка бабы Нины из высокого дома, всегда приносит конфету. Беда случилась у них. Отец уже сколько лет сено собакам косит, мать уехала в Москву на заработки и пропала.

Леночка девочка славная, улыбчивая. Надеется, что вернется, найдется мама. А как найдется, если год прошел — ни слуху ни духу. Всегда просит подоить немножко Маню и аж вспотеет от волнения, пока устраивается на раскладной табуреточке, пока надоит нежными пальчиками стакан. Надо бы сбавить цену для них, но — денежки. Нужны денежки.

«Баба Катя, — спрашивает Леночка, — а Маня и Ваня — семья?» — «Да, семья». — «И козочки у них будут?» — «Будут». — «Бабуля, — умоляюще смотрит на бабу Нину Леночка, — хочу козочку». — «Где же мы держать ее будем, внучка?»

Прошлой осенью принесла Маня двух козочек. Что с ними делать? В суп — рука не поднимается. Понесла на рынок, в Ждановичи. Люди мимо идут — останавливаются, улыбаются, детки гладят по головкам, а вот купить — нет, не хотят... Еле продала какой-то старухе из деревни. Почти за «так», только б избавиться.

Одна из покупательниц, из соседнего дома, женщина молодая и сильно капризная. Морщится-кривится, приносит салфетки, чтобы протерла руки перед доением, и все равно глядит, будто глотнула полынного взвару. Хорошо бы отказать ей, но — как? Впрочем, платит хорошо. Молоко она берет для мужа, сильно он нездоров, а молоко помогает.

Покупательниц у Нее четверо, все постоянные, перезнакомились, даже подружились. Получив свое молоко, прощаться не торопятся, ведут разговоры: зять или невестка встали с левой ноги, внучка явилась домой под утро, внук принес в кармане пачку сигарет. Подходят к Ней и просто поговорить, — нет, не молодые, молодым некогда, — старухи, которых дети привезли из деревень. Между прочим, предложили недавно познакомить со стариком-вдовцом — один живет в двухкомнатной квартире. Предложение заманчивое, но даже если понравятся друг другу, куда Маню и Ваню? Столько лет они кормили Ее, а теперь? Нет уж, будут жить вместе до последнего, пока не придет бульдозер сносить дом. Да что бульдозер, домик Ее, точнее, избушка на курьих ножках, уже повалилась на ту сторону, где крыльцо, припала к земле, словно винясь перед людьми за свою старость и слабость. Понятно, что и двери перекосило, и окна, но — лето! — пока можно жить.

Конечно, если бы знать, что у старика этого есть денежки... Однако к старости люди часто становятся скупыми. Помирать будет, а не скажет, где спрятал. Она тоже стала скупой. Что ж, так и должно быть. А как же? Скупость — не глупость, а защита человеку. Есть у каждого человека последние дела, и чтобы закончить их, нужны денежки. Тогда, наверно, и помирать легче. А у Нее есть дело — нужное-важное, нужней-важней не бывает.

Здесь, у озера, когда-то была деревня, в которой Она и жила всю жизнь, но год назад последние жители покинули ее: в сотне шагов, за бугром, уже давно гремел великий город. Всем выписали большие квартирки, а кому и квартирищи, все переехали со слезами и песнями, греются теперь и зимой, и летом. Зоська тоже переехала.

Каждый день бубнила-талдычила: никуда ни за какие деньги, а переехала. Она ей сразу сказала: куда ты денешься! Куда повезут, туда и поедешь! И поехала. Теплый, слышно было, дом. Вот бы защемиться в такой на зиму, в темный уголок, да и сидеть тихо, как мышь, до самой весны!.. Между прочим, Она тоже могла бы — со слезами и песнями, Ей тоже выписали квартирку, но пришел сын, сказал: «Спасай, матка. Пропал я, совсем пропал». Деньги были нужны ему, много денег, — пришлось квартирку продать. Она и не видела ее ни разу, и денег тех не видела, все сделал сын. Однако все равно не хватило, сбежал сын на край земли, чтобы жить, только одно письмо прислал без обратного адреса, но это неважно, главное — жив, встретятся когда-нибудь. Вот тогда и понадобятся денежки, которые Она копит для него, чтобы отдал людям, от которых сбежал. Ого, денежки! Время такое, что и жизнь можно купить, и смерть продать. Денежки — особенно в большом городе — это все.

Лето выдалось замечательное, теплое и не слишком дождливое, Она расставила тазы и ведра там, где сильно протекала крыша, — и ничего, помаленьку жила.

Люди удивлялись, когда видели Ее здесь. Считалось, что тут уже давно никто не живет. Как-то раз заглянул какой-то мужчина, судя по пузцу — вот- вот ремень пополам — начальник, спросил недоуменно: «Ты что, бабуля, живешь здесь?» Ага, так Она ему и призналась. «Я? — удивилась. — Что вы. Я — там», — махнула рукой за бугор. Долго смеялась, когда он исчез. Знает, как с ними, начальниками да командирами, разговаривать.

Между прочим, бульдозер однажды уже приезжал. Молодой парень работал на нем, красивый, рыжие кудри столбом. Домик Ее стоит с краю деревни — на него и прицелился. Но только двинулся, как Она встала на пути, замахала руками. «Эй! — закричала. — Одурел? Посадят! Тюрьма тебе! Охраняется! Штраф!» Тракторист долго оглядывался по сторонам, матерился, плевался и, наконец, уехал.

Бывает, порой мужички выпивают под липкой по соседству, а потом бутылки несут ей. «Сдай, бабушка». Она бутылки берет, не объясняя, что у Нее есть коза, а бутылками Она не занимается. Бывает, даже принесут вина или водки на донышке. «Глотни, мать!» Она улыбается: «Глотну!» — «Сколько тебе лет, бабушка?» — «Сто!» — смеется. И они смеются. «Молодец! — говорят. — С получки опять придем. Живи!» Если вино сладкое — выпивает, если водка — собирает в другую бутылку: очень хорошо для натирки перед сном, если болят ноги, — а они к вечеру сильно болят.

Бутылки Она отдает молодому бомжу, что каждый день проходит мимо. Этот обычно в разговоры не вступает. Этому, кроме бутылок, ничего не надо. Весело Ей глядеть на него: милицейские штаны, женская кофта, шляпа с широкими полями, — а бомж сердится. «Чего лыбишься?» — «Красивый ты!» — «Вот дура», — не соглашается бомж. Бутылки, однако, забирает. А спасибо сказать — нет, никогда. Впрочем, Ей спасибо не надо.

Чего лыбишься, или — смеешься, гогочешь-хохочешь — это спрашивали люди у нее всю жизнь. Она улыбалась и не отвечала: как ответишь? Нескучно Ей, даже весело — вот и лыбится. Разве запрещено? Нет, разрешено.

«Поплачь, Катя, легче будет», — это Она тоже слышала всю жизнь. Может, и плакала, только никто этого не видел. А зачем им видеть? Видели другое: слезы градом, а Она улыбается.

«Ты, наверно, и в гробу улыбаться будешь», — сердился муж Иван. «Вот уж плакать точно не стану», — улыбалась Она. А сколько поулыбалась, когда поняла, что ни денег, ни квартиры, ни сына? Сыпала, как горохом.

А когда пропали денежки в 91-м? Десять лет собирала-откладывала для внученьки по копейке-рублику, думала, будет выходить замуж, а Она ей — на! На колечко или на платье. Забрали! Шла тогда из сбербанка домой, подняв глаза к небу, чтобы не проливалось: «Люди, что ж вы это такое сделали? Зачем вам мои денежки?» Потом... Да что вспоминать? Исчез сын, а через год Клава, жена его, нашла себе другого и укатила с ним, с дочкой, куда — Бог весть. Пришла, а их нет. Другие люди живут. «Что вам, бабушка?» — «Нет, ничего». — «А чего улыбаетесь?»

А как не улыбаться? Весело жить.

Третья покупательница женщина серьезная. В разговоры не вступает, хмурится, если много говорят другие. Видно, деловая. Никто ничего о ней не знает, а когда приходит, умолкают, словно не доверяют или опасаются. Кому покупает молоко, то ли себе, то ли детям, не говорит. За это и осуждают: нельзя так — пришел-ушел. Надо сказать-рассказать, постоять с людьми минуту. Получив свое молоко, сразу уходит, ни слова ни полслова. И походка у нее деловая: раз-два. Женщины осуждающе глядят вслед. Но однажды и она заговорила. «Где вы живете, бабушка? — спросила. — Семья у вас есть?» — «А как же, — ответила Она, как всегда улыбаясь. — Вот она, Маня и Ваня». — «Нет, вы шутите, а я серьезно». — «И я». В самом деле, Она и не думала шутить. Она вообще никогда не шутила. Какие шутки на восьмидесятом году жизни? «Мой муж мог бы помочь вам в дом престарелых». — «Престарелых? Ну что вы. Я еще молодая». — «Что вы улыбаетесь? Я серьезно». — «И я». Пожала плечами, похоже, даже обиделась. А чего?

А женщины обрадовались. «Пускай бы сама — в престарелых». — «Так она еще молодая». — «Какая — молодая? Годков пятьдесят есть? Скоро уже, скоро...»

Четвертая Ее покупательница, молодая-разведенная, всегда опаздывает, летит-скачет-катится, на двух работах старается, волосы дыбом, спина мокрая. «Ой, думала, не успею... Ой, слава Богу!..» Женщины радуются: три минуты постоит — все расскажет и про себя, и про бывшего мужа, и про свояков в Москве, в Могилеве. Особенно про мужа. Однако три года, как развелись, — достал он ее, ревновал, дрался, — а теперь с языка не сходит. Да и он три года дежурит по вечерам у подъезда: увижу с кавалером, говорит, обоих убью. «И убьет! — смеется. — Такая у него любовь бешеная». Хорошая женщина. Молоко покупает доченьке, кровь у нее неважная, а пить не хочет, каждый глоток — со слезами...

Конечно, по-разному живут люди, кто лучше, кто хуже. Кто доволен, кто нет. Зоська, к примеру. Все у нее хорошо — живет при детях, при внуках, никто не пьет, не дерется, квартиру получили — квартирищу, а она: лучше б не жила, говорит. Как это — лучше?! Что ты, Зоська? Жить хорошо!.. Или так: пожить на белом свете, что ни говори, интересно. Что, не так? Ну, не знаю, мне хорошо. Интересно.

Конечно, интересно, размышляла Она, когда большая машина с пожитками Зоськи медленно покатила к большой дороге. Зоська высунулась в брезентовое окошко и все махала, махала рукой. Нет, неправа она, неправа. Жить можно! Вот только если б домик дали какой или квартирку — квартирищу ей не надо!.. Однако теперь ничего никому не дают, все покупать надо. И где достать такое большое купило? Где?

Конечно, страшновато было, когда один за одним уезжали люди. Вчера окна теплились, а сегодня нет. Дымок вчера вился над крышей, а сегодня нет. Она и не заглядывала в эти дома. И в дом Зоськи не зашла ни разу.

Однако задержалась Она здесь сегодня с разговорами. Пора Ей, пора! Теперь — до вечера, когда придет очередной раз. Маня с легким выменем всегда бежала домой легко и охотно. А Ваня — нет, ему нравилось среди больших домов. Особенно, если — дети. Кто конфету даст, кто корочку хлеба. А то и сам найдет какую бумажку, окурок — жует. Приходилось его тащить.

Еще надо было бы заглянуть в магазин, купить хлеба. Прежде Она привязывала Маню и Ваню за фонарный столб у входа. Здесь люди оставляли своих собачек, и собачки озадаченно глядели на Маню и Ваню. Многие никогда не видели таких страшных зверей. Но однажды выбежал хозяин магазина, стал кричать — что за безобразие, только коз да козлов тут не хватало, ударил Маню ботинком в живот. Так что теперь Она, возвратившись домой, привязывала Маню и Ваню к липке и отправлялась в магазин.

 

Воздух здесь, у озера, был всегда хороший, весной пахло цветами, летом травами, зимой чистым снегом. Но сегодня запах то ли керосина, то ли бензина перебивал все другие. Что это? Какой-то бульдозер, натужно взревывая, сгребал в кучу бревна. Тракторист показался Ей чем-то знакомым. Ну да, тот самый молодой парень, что приезжал прошлый раз, сильно кудрявый, красивый. Столбом кудри стояли, вились, как дым из трубы, вот-вот полетят.

Таких красивых трактористов Она в жизни не видела.

Не сразу поняла, что эти бревна — Ее дом.

Долго глядела на них.

Работать ему, наверно, нравилось или зарабатывал хорошо — улыбался.

А в стороне, наблюдая, стоял тот начальник, что приходил сюда месяц назад, с пузцом через ремень, сильно лысый. Как яйцо. Вроде как скорлупа сверху, а внутри желток. И ему работа нравилась, тоже смеялся. Даже жизнь, может быть, нравилась, такое тоже бывает. А как же: солнышко, ветерок свежий с озера, птички поют, денежки есть.

Не смеялись только Маня и Ваня. Маня не смеялась, потому что всегда смотрела на Ваню: как он, так и она. А Ваня ничего не понял и вообще глядел на Маню и ничего не видел, кроме нее.

Да еще Она, баба Катя, не смеялась. Ну, это понятно: старая, хватит, сколько можно, отсмеялась свое.

В конце концов, что это за дом? Осенью и весной сыро, зимой холодно. Только летом хорошо. Но летом можно и так, как Маня и Ваня, под липкой, а зимой... Улыбнулась: до зимы далеко.

Текст на русском: журнал "Неман"

 

 

Прочитано 281 раз
Авторизуйтесь, чтобы получить возможность оставлять комментарии